“Çocukların sosyal medya kullanımı” raporu ne söylüyor?
Riskler, popüler platformlar, “LGBTİ+’lar tehdit” iddiası, yasal düzenleme önerileri ve muhalefetin itirazları
ANKARA- Meclis İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu bünyesinde kurulu Çocuk Hakları Alt Komisyonu, “Dijital Mecrada Çocuklarımızı Bekleyen Tehdit ve Riskler” başlıklı raporu tamamladı.
15 yaş altı çocuklara sosyal medya yasağı getirecek bir yasal düzenleme tartışılırken hazırlanan rapor, muhalefetin itirazlarına rağmen kabul edilerek ana komisyona gönderildi ve kabul edildi.
Bu yazıda raporun ortaya koyduğu verileri, Türkiye’de çocukların sosyal medya kullanım alışkanlıklarına dair detayları, riskleri, komisyonun önerilerini ve muhalefetin itirazlarını bulacaksınız.
“Modern bir sosyal bağımlılık”
Çocukların dijital platformlarda ve sosyal medyada yetişkinlerden daha fazla zaman geçirdiği tespitine yer verilen raporda, çocukların dijital dünyada karşılaştıkları risklerin “modern bir sosyal problem” olduğu ifade edildi.
Raporda, dijital bağımlılığın çocuklar üzerindeki psikolojik, fiziksel ve sosyal anlamda olumsuz pek çok etkisi olduğu kaydedildi.
Bu olumsuz etkilerden bazıları şöyle sıralandı: Uyku bozuklukları, yeme bozuklukları, gerçeği değerlendirme yetisinin gelişmemesi veya gerilemesi, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB), göz hastalıkları, boyun kaslarında ağrı ve sertleşme, iletişim kurma ve iletişimi sürdürme problemleri, sosyal alandan uzaklaşma ve sosyalleşememe.
Çocukların karşılaşabileceği tehditler
Çocukların dijital ortamda karşılaşabilecekler tehditler arasında da akran zorbalığı, siber zorbalık, dijital alanda suça sürüklenme, dijital dünyada çocuk ihmali ve istismarı, çocuklara tehlikeli ürün satışı, dijital oyun bağımlılığı, ve tehlikeli içeriğe sahip oyun siteleri, çocukları hedef alan terör örgütleri sıralandı.
LGBTİ+ grupların tehdit olduğu savunuldu
Dünya örneklerinden farklı olarak, “LGBTİ+ yapılar ve diğer marjinal gruplar” da bir tehdit başlığı olarak raporda yer aldı. Bu bölümde, “Bazı LGBTİ+ grupların dijital mecralarda yürüttüğü, çocuklara yönelik özendirici ve yaşlarına uygun olmayan içerikler aracılığıyla kendi görüşlerini dayatmaya yönelik faaliyetleri de çocukların sağlıklı gelişimini tehdit eden risk alanlarından biri olarak değerlendirilmektedir” denildi.
Oyun bağımlılığı yüzde 35, sosyal medya bağımlılık oranı yüzde 50
Komisyon toplantılarında dinlenen kurumların yetkilileri, çocuklar ve gençlerin sosyal medya kullanımına ilişkin çeşitli veriler paylaştı.
Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’nun (BTK) 2024 Şubat’ında 21 bin öğrenciyle yaptığı çalışmaya göre, ortaokul ve lise öğrencilerinin yaklaşık yüzde 35’i dijital oyun bağımlılığı konusunda çok yüksek risk grubunda. Sosyal medyada ise bağımlılık oranı yüzde 50’yi bulmuş durumda.
Öğrencilerin evde kaldıkları sürede hafta içi günlük 3 saate yakın dijital oyun oynadıklarına dair veri de raporda yer aldı.
Radyo Televizyon Üst Kurulu’nun (RTÜK) paylaştığı verilere göre;
Her 10 gençten 9’unun sosyal medya hesabı var
Her 10 gençten yaklaşık 2’sinin ailesinin bilmediği bir sosyal medya hesabı var
Her 10 gençten yaklaşık 4’ünün sosyal medya profili herkese açık
Her 10 gençten yaklaşık 4’ünün ekran bağımlılığı düzeyinin yüksek
Yaş gruplarına göre sosyal medya kullanımı
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2024 verilerine göre;
Türkiye’de sosyal medya kullanımına başlama yaşı 6-10 yaş arasında. Bu yaş grubu daha çok TikTok ve YouTube kullanıyor.
11-15 yaş grubunda sosyal medya kullanım oranı yüzde 73,6. Bu yaş grubunda en çok kullanılan platform yüzde 62 ile Instagram.
Dünyada neler yapıldı, yapılıyor?
Komisyon ayrıca Avustralya, Fransa, Birleşik Krallık, Danimarka ve Finlandiya’da çocukların sosyal medya kullanımı ile ilgili yapılan düzenlemeleri inceledi. Yanı sıra Japonya’ya giderek yerinde inceleme yaptı, ilgili kurumlarla görüştü.
Birçok ülkenin akıllı telefon ve sosyal medya platformlarının kullanımına yönelik düzenlemeler yaptığı, girişimlerde bulunduğu ifade edilen raporda sunulan dünya örneklerinin bazıları şöyle:
- ABD/Florida eyaletinde 2025 yılından itibaren 14 yaşından küçüklere sosyal medya kullanımı yasaklandı
- İtalya’da 14 yaş altındakilerin cep telefonu sahibi olması, 16 yaş altındakilerin ise sosyal medya mecralarında profiller oluşturmasının yasal bir düzenlemeyle engellenmesine yönelik imza kampanyası başlatıldı
- İrlanda’da 16 yaş altındakilerin akıllı telefon kullanımının tamamen yasaklanması seçeneği tartışıldı
- Avustralya’da 14 yaşından küçük çocuklara sosyal medya yasağı getirme çalışmalarına başlandı
- Fransa’da 15 yaş altındaki kullanıcıların sosyal medya kullanmasını velisinin iznine tabi tutan yasa tasarısı kabul edildi
- Yunanistan’da ebeveynlerin çocuklarının çevrimiçi faaliyetlerini denetlemeleri için özel yazılımlar ve uygulamalar kullanılmaya başlandı
- Çin’de, çocukların akıllı cihazların ve uygulamaların kullanımına ilişkin kısıtlamaları güçlendirmeye yönelik 22:00 ile 06:00 saatleri arasında mobil cihazlardan internete erişimlerine izin verilmeyeceği açıklandı.
Rapor neler önerdi?
Raporda, bu sorun karşısında atılabilecek adımlardan bazıları şöyle sıralandı:
-‘Dijital ortamlarda çocukları koruma yasası’ hazırlanması
-Çocukların kullandığı cihazlar üzerinden sağlanan internet erişiminin 22.00–06.00 saatleri arasında sınırlandırılması
-Çocukların sık kullandığı sosyal medya platformlarında KADES benzeri dijital ihbar ve yardım mekanizması geliştirilmesi
-Yaş doğrulama sistemlerinin tüm dijital hizmetler bakımından zorunlu hale getirilmesi
-18 yaşına kadar “çocuk hattı” benzeri SIM kart uygulamalarının hayata geçirilmesi
-Dijital içeriklerin uzman kurullar tarafından daha etkin ve önleyici biçimde denetlenmesi
-Dijital vatandaşlık, dijital ebeveynlik, dijital bağımlılık ve dijital medya okuryazarlığı konularında ücretsiz kurs ve eğitimlerin sayısının artırılması
-Sosyal medya platformlarının çocuklar için 15 yaşını doldurana kadar hizmet sunmaması ve 18 yaşına kadar filtrelenmiş içerik sunması
-İnternette çocukların oynaması için üretilen oyunlara yönelik bağımsız bir oyun değerlendirme jüri sistemi kurulması
-18 yaşına kadar ebeveyn izni ve çocuk filtreleme sistemlerinin oluşturulması
-Dijital medya okuryazarlığının eğitim müfredatına zorunlu ders olarak eklenmesi
-Tüm politikalarda çocuklar için unutulma hakkının esas alınması.
Muhalefetin rapora itirazı var
Rapor, İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu’nda oy çokluğu ile kabul edildi, muhalefet ise itirazlarını sıraladı.
CHP Milletvekili Sezgin Tanrıkulu,”Rapor, çocuğu merkeze alan, hak temelli ve geleceği güvence altına alan bir kamu politikası belgesi olmaktan uzak” görüşünü iletti. Tanrıkulu ayrıca, “Bu rapor çocuğu özne olarak merkeze alan bir yaklaşım sunmamakta, sorumluluğu devletten alıp aileye, bireye ve soyut söylemlerle dağıtmakta, devleti düzenleyici, denetleyici ve koruyucu rolünden bilinçli biçimde geri çekmekte, hak ihlallerini ve yapısal riskleri görünmez kılarak normalleştirmektedir” ifadelerini kullandı.
DEM Parti Milletvekili Beritan Güneş Altın da rapor için “Bir yol haritasından ziyade, çocukların ve komisyon üyelerinin fikri alınmadan, demokratik teamüller uygulanmadan, tamamen Komisyon Başkanlığının ve Divanının keyfiyetine göre düzenlenmiş bir rapor” değerlendirmesini yaptı.
Bağımlılığın çocukların sosyal medyaya girişinin engellenmesiyle sona ermeyeceğini kaydeden Güneş, “Siz çocukların sosyal medyaya girişini engellerseniz bu çocukların ‘dark web’ denilen farklı yollarla daha kontrolsüz, daha zararlı bir mekanizmayla ulaşmaya çalışmasının önünü açarız. Bizim burada davranışı değiştirmemiz gerekiyor” dedi. Güneş, “Bağımlılığa giden yolları, kök nedenleri neden araştırmıyoruz?” diye sordu.
Stüdyo recap’te daha önce:
🔵 Yıldız Yazıcıoğlu, iktidar tarafından Meclis’e getirilecek olan sosyal medya alanında yaş sınırlamasıyla ilgili çalışmaya mercek tutmuştu.
Stüdyo recap, Turkey recap’in içinden doğdu. Stüdyo recap hızlı gelişen Türkiye haber döngüsünü anlamlandırmanıza yardımcı olmak için kurulan ve Türkçe içeriklere yer veren bağımsız ve okuyucu destekli bir haber platformudur.
Stüdyo recap’in kadrosu, deneyimli parlamento muhabirleri Ceren Bayar, Yıldız Yazıcıoğlu, editör Günsu Durak ve sosyal medya uzmanı Demet Şöhret’in bir araya geldiği 4 kişilik bir ekip.
Turkey recap ve Stüdyo recap; Turkey recap Medya Ajans Hizmet ve Tic. Ltd. Şti. bünyesinde yer alıyor.
Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@turkeyrecap.com
Sosyal medya hesaplarımız:
Youtube: @StüdyoRecap
İnstagram: @studyorecap
Twitter: @studyorecap
Tiktok: @stdyo.recap
Bluesky: @studyorecap.bsky.social