CHP “ara seçim” talebinde ancak TBMM aritmetiğiyle kapı kapalı (mı?)
Ara seçim gündemi hakkındaki tüm detaylar
ANKARA- CHP, bir süredir dile getirdiği erken seçim çağrısına olumlu yanıt alamaması nedeniyle “Meclis’te istifalar yoluyla ara seçim yapılması” ihtimalini tartışmaya açtı. Ancak TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, Anayasa ve iç tüzükteki aritmetik çoğunluk gerekliliğini işaret etti.
Mevcut durumda, AK Parti ve MHP haricinde tüm muhalefet cephesi, CHP’yi destekleseler bile, milletvekili istifalarının kabulü için de ara seçim kararı için de 301 oy gerekli. Yani “Meclis’te istifalar yoluyla ara seçim yapılması” ihtimali çok zayıf görünüyor. Zira sandalye çoğunluğu AK Parti ve MHP’de.
Milletvekilliği için ara seçim senaryosunda durum böyleyken yerel yönetimlerde ise ara seçim yapılması için de o seçim bölgesindeki belediye meclisinde çoğunluğunun boşalma şartı bulunuyor ya da yine TBMM’de oy çokluğuyla yasa değişiklikle yerelde ara seçim kararı alınması gerekiyor. CHP açısından belediyelerde seçimi zorlama olanağı da “çok ama çok zor” olarak yorumlanıyor.
Peki, “ara seçim” eksenli tartışma, Türkiye’nin gündemine nasıl geldi? Ara seçim kararı alınmasının koşulları neler? Konuya ilişkin hangi açıklamalar yapıldı. Detaylara bakalım…
Talep ilk olarak nasıl gündeme geldi?
Ara seçim talebi, Bursa Büyükşehir Belediyesi Başkanı Mustafa Bozbey’in 31 Mart günü gözaltına alınması üzerine CHP Genel Başkanı Özgür Özel tarafından gündeme getirildi. Özel, hem TBMM’de hem de yerel yönetimlerde sandık kurulması gerektiğini söyledi.
“Yaşadıklarımız bir CHP meselesi değildir. Bu darbe, milletin seçme ve seçilme hakkına yapılmış bir darbedir” diyen Özel, operasyon düzenlenen tüm belediyelerde seçim yapılmasını önerdi. Cumhurbaşkanı ve AK Parti Lideri Recep Tayyip Erdoğan’a seslenen Özel, seçim yapılması ve CHP’nin kaybetmesi halinde siyaseti bırakacağını da açıkladı.
TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’un mevcut 8 boş milletvekilliği sandalyesi için inisiyatif alması gerektiğini söyleyen Özel, “Boşalan sekiz koltuk için seçim yapacaksak, Numan Bey harekete geçmeli. Onlar sekiz milletvekili için planlamıyorsa, boş sandalye sayısı 30’a ulaştığında mecbur yaparlar. O zaman yapmazlarsa da ‘seçimden, sandıktan kaçmak’ gibi siyasi bir maliyeti var” açıklamasında bulundu.
Özel, “Bunun için AK Parti ile uzlaşmamız gerekmiyor. AK Parti’nin Anayasa’ya uyması yeterli. Seçimlerden 30 ay geçtikten sonra ve normal seçim tarihinden bir yıl öncesine kadar ara seçim yapılabilir” diyerek teknik ve Anayasal koşulların oluştuğuna da işaret etti.
AK Parti’de ilk açıklama Çelik’ten
Özel’in seçim restine karşılık AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik, “Seçim olsa bu CHP yönetimi ağır bir yenilgiyle karşı karşıya kalır” açıklaması yaptı. Çelik, ayrıca seçim talebi için “dünya gerçekliğinden kopuk” değerlendirmesinde bulundu.
Erdoğan, gündemlerinde olmadığını söyledi
Cumhurbaşkanı Erdoğan ise, kabine toplantısı sonrasındaki açıklamasında, “Ne hükümetimizin ne milletimizin yakın vadedeki siyasi koordinatlarında erken veya ara seçimin yer almadığının bilinmesini istiyorum” dedi.
Anayasa ve mevzuat ara seçimde hangi şartları işaret ediyor?
Türkiye’de “ara seçim” koşulları, Anayasa’nın 78’inci maddesi ve 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu’nun 7’nci maddesi ile düzenleniyor.
Anayasa uyarınca iki durumda ara seçim olasılığı ortaya çıkıyor. Birincisi TBMM’de en az 30 milletvekili sandalyesinin istifa, ölüm veya vekillik düşürülmesi sonucunda boşalması. İkincisi ise bir ilin veya bir seçim çevresini temsil eden milletvekili kalmazsa o zaman ara seçime gidilmesi.
Kanunda ise, “Anayasa gereği, ara seçim her seçim döneminde bir defa yapılır ve genel seçimden 30 ay geçmedikçe ve genel seçimlere 1 yıl kala ara seçime gidilemez. Ancak, bir ilin veya seçim çevresinin TBMM’de üyesi kalmaması halinde boşalmayı takip eden 90 günden sonraki ilk pazar günü o seçim çevresinde ara seçime gidilir” hükümleri bulunuyor.
CHP’nin “ara seçim” talebi, tüm Türkiye’yi sandığa götürecek ve Cumhurbaşkanı seçim sandığı kurulacak bir seçim değil. CHP, 30 milletvekilinin istifasıyla boşalacak milletvekili sandalyeleri için ilgili illerde sandık kurulabilmesini tartışıyor. Ancak bu yöntemle ara seçime gidilmesi önünde anayasal şartlar, yani “Meclis Aritmetiği” engeli bulunuyor.
TBMM’de ara seçim kararı için oy şartı
TBMM’de “erken seçim” kararı alınması için üye tam sayısının beşte üç çoğunluğuna, yani en az 360 “kabul” oyuna ihtiyaç varken, “ara seçim” kararı için ise 30 milletvekilinin istifası ve salt çoğunluk yani 301 “kabul” oyu şartı bulunuyor.
Meclis’te an itibariyle 592 milletvekili bulunuyor. 600 sandalyeden 8’i boş durumda. CHP yönetimi,14 Mayıs 2023’teki Genel Seçimler üzerinden 30 ay geçtiği için (Anayasa’da ara seçim için 30 ay geçmiş olması koşulu bulunuyor) bu 8 sandalyenin temsil ettiği illerde ara seçim yapılması gerektiği görüşünde.
Özgür Özel, ara seçim seçeneğine ilişkin, “Şimdi ara seçimin kaçınılmaz olarak yapılacağı dönemdeyiz. Son bir yıl olursa yapamayız. Bu ara seçim 1960’tan beri yapıldı. 1960’tan beri bundan İnönü kaçmadı, Demirel kaçmadı, Ecevit kaçmadı, Özal kaçmadı, Erbakan kaçmadı, şimdi Erdoğan kaçacak mı? Şimdi ara seçim zamanı ve bu ara seçim gerekli olan, yapılacağı yerler belli. Bunun en geniş coğrafyada yapılmasını ister miyim? İsterim. Adımlar atar mıyım? Atarım” çıkışını yaptı.
Özel, bu çıkışıyla CHP’de, boş 8 sandalyeyi 30’a tamamlayacak ara seçim istifalarının olabileceğinin de sinyalini verdi.
Ancak CHP milletvekilleri istifa etse bile meclis aritmetiğinin seçime engel olabileceği yorumu yapılıyor. Çünkü CHP’li vekiller istifa dilekçesi verdiğinde, bunun resmileşmesi için Meclis onayı, TBMM Genel Kurulu’nda salt çoğunluğun istifaları onaylaması şartı aranıyor. Yani 301 oy…
TBMM aritmetiğinde; MHP ve AK Parti ile Cumhur İttifakı’na bağlı olan bağımsız milletvekilleri ve Cumhur İttifakı’yla birlikte hareket eden siyasi partilerin milletvekilleri 334 sandalyeye sahip.
Aritmetik CHP cephesinden varsayıldığında, Meclis’teki diğer tüm partiler dahil olsa bile 267 “kabul” oyuna ulaşabiliyor.
Her durumda muhalefet, TBMM aritmetiğinde 301 salt çoğunluk oyuna ulaşamıyor. Yani ara seçim sadece AK Parti ve MHP milletvekillerinden “fire” olması durumunda mümkün olabiliyor.
TBMM Başkanı ne dedi? Siyaset arenasında ara seçim nasıl karşılanıyor?
Son olarak, TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş da ara seçim talebine kapıyı kapattı.
Kurtulmuş, “Anayasamızda hangi şartlar altında ara seçime gidilebileceği çok nettir ve milletvekili istifaların hangi şekilde kabul edilebileceği açıktır. Bu konuda karar alma yetkisi TBMM’dedir. Ara seçimin nasıl yapılabileceği Anayasa’da ve iç tüzükte bellidir. O şartlar yerine geldiğinde bu olur ama karar verecek olan Genel Kurul’dur ve Genel Kurul’un böyle bir karar alması şarttır. Yani burada TBMM Başkanlığı’na en ufak bir inisiyatif bırakılmamıştır” dedi. Kurtulmuş, bu açıklamasıyla TBMM Genel Kurulu’ndaki oylama aritmetiğini işaret etti.
Diğer siyasi partilere baktığımızda ise;
DEM Parti’de önce Parti Sözcüsü Ayşegül Doğan, “Çağrının nedenini anlıyoruz. Ancak öncelik demokratikleşme adımları olmalı. CHP bu konuda öncü olmalı. Seçim atmosferi tartışması birçok konunun üstünü örter” dedi.
Ardından Özgür Özel’in DEM Parti Genel Merkezi’ni ziyaretinde ise Tülay Hatimoğulları, ara seçim yönünde kararı parti kurullarında değerlendirmek gerektiğini belirterek, “DEM Parti olarak toplum talepleri doğrultusunda olası bir seçime hazırlıklıyız” mesajını verdi.
İYİ Parti Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu ise, “Ayakları yere basmayan çıkışlar muhalefetin gücünü azaltır. Biz şimdi ‘hemen seçim’ diyoruz ama gösteri için değil gerçek bir ihtiyaç olduğu için istiyoruz. Bu ülke artık yönetilemediği için seçim diyoruz” diye konuştu. Dervişoğlu, bu açıklamasıyla birlikte hiçbir seçim kararına “hayır” demeyeceklerini de söyledi.
Saadet Partisi Genel Başkanı Mahmut Arıkan, “Bugün yapılması gereken bu ara formüllerden ziyade ana formüllere yoğunlaşıp iktidarı hemen seçime zorlamak” dedi.
En son ara seçim Erdoğan’a Başbakanlık yolunu açmıştı
Türkiye’de Anayasa uyarınca bir seçim çevresinde hiçbir milletvekili kalmaması şartıyla TBMM’de ara seçim kararı alınması en son 2022 yılındaki Siirt ili örneğiyle gerçekleşti. Ara seçim kararı, Yüksek Seçim Kurulu’nun (YSK), AK Parti tarafından Siirt‘in Pervari ilçesine bağlı Doğanköy’deki sonuçlara itirazı üzerine alındı. Siirt’teki genel seçimler iptal edildi.
AK Parti, 3 Kasım 2002 Genel Seçimleri sonucunda iktidar olmuş ancak Recep Tayyip Erdoğan’ın siyasi yasaklı olması nedeniyle Başbakanlık koltuğuna Abdullah Gül oturmuştu.
Erdoğan’ın yasağı gerekçesiyle yapılacak ara seçime katılabilme olanağı olmamasına rağmen, dönemin CHP Genel Başkanı Deniz Baykal, Erdoğan’ın aday olabilmesi için anayasa değişikliği önerdi. Anayasa değişikliği süreci ardından 9 Mart 2003’te Siirt’teki ara seçimde Erdoğan milletvekili adayı oldu.
Siirt ara seçimine 4 siyasi parti katılırken; birisi Erdoğan olmak üzere AK Parti üç milletvekilliği kazandı ve AK Parti’nin milletvekili sayısı 365’e yükselirken, CHP’nin milletvekili sayısı 177’ye, bağımsızların sayısı ise 8’e geriledi. Erdoğan, milletvekili olması sonrasında Başbakan olarak 14 Mart 2003’te 59’uncu Hükümeti kurdu.
Stüdyo recap, Turkey recap’in içinden doğdu. Stüdyo recap hızlı gelişen Türkiye haber döngüsünü anlamlandırmanıza yardımcı olmak için kurulan ve Türkçe içeriklere yer veren bağımsız ve okuyucu destekli bir haber platformudur.
Stüdyo recap’in kadrosu, deneyimli parlamento muhabirleri Ceren Bayar, Yıldız Yazıcıoğlu, editör Günsu Durak ve dijital iletişim uzmanı Demet Şöhret’in bir araya geldiği 4 kişilik bir ekip.
Turkey recap ve Stüdyo recap; Turkey recap Medya Ajans Hizmet ve Tic. Ltd. Şti. bünyesinde yer alıyor.
Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@turkeyrecap.com
Sosyal medya hesaplarımız:
Youtube: @StüdyoRecap
İnstagram: @studyorecap
Twitter: @studyorecap
Tiktok: @stdyo.recap
Bluesky: @studyorecap.bsky.social