Belediyelerin yetkileri merkezileşmeye devam edecek mi?
AK Parti iktidarının belediyelere yönelik yasa teklifi hazırlığına mercek tuttuk.
ANKARA- AK Parti iktidarı, 2019’dan önceki yerel seçimlerdeki başarısıyla güçlendirdiği büyükşehir belediyelerindeki yetkilerini, Türkiye genelindeki 2019 ve 2024’teki yerel seçimlerde muhalefet karşısındaki yenilgisi ardından merkezileştirmeyi hedefliyor. Yerelin yetkileri, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi Merkezi’ne aktarılmak isteniyor.
İktidar Türkiye genelindeki iki önemli yerel seçim yenilgisi ardından “yerinden yerel yönetim” yerine merkezin idari kontrolünü ve yetkilerini artırmaya yönelik düzenlemeler yapıyor. İktidar bu kapsamda yeni bir yasa teklifi hazırlığında.
Mart ayında TBMM gündemine bu konuda bir yasa teklifi sunma hazırlığındaki AK Parti yönetiminin, söz konusu teklifle belediyelerce personel alımının engellemesinden mali yetkilerinin kısıtlanmasına kadar pek çok konuda hazırlık yaptığı medyada yer alan bilgiler arasında.
Türkiye gazetesinde yayımlanan habere göre;
Bir süredir hükümetten yatırım desteği alamamak konusunda şikayetçi olan CHP’li belediyelerin yerel yönetimlere sağlanan uluslararası kredi ve hibelere başvuruları da engellenecek. Bunun gerekçesi olarak yüksek miktarlarda kredi kullanımlarıyla çok sayıda borçlu belediye bulunması gösteriliyor.
“Mali disiplin sağlanması” gerekçesiyle belediyelerce ne zaman ve nasıl borçlanılacağı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın iznine bağlanacak.
Görev ve hizmet sorumluluğunu yerine getirmediği iddiasıyla belediyelere ve başkanlarına ceza verilebilmesini sağlayacak düzenlemeler de hayata geçirilecek.
Şu anda TBMM Genel Kurulu’nun gündemine alınmak üzere beklemedeki bir başka yasa teklifine göre ise “Belediyeler ve bağlı kuruluşların dolaylı ya da bedelsiz şekilde şirket edinmesi, şirket kurması veya kooperatiflere ortak olması yetkisi artık Cumhurbaşkanı onayına bağlanacak” düzenlemesi yer alıyor.
Bu kanun teklifinin yasalaşması durumunda, Cumhurbaşkanı’nın izni olmaksızın belediyelerce ne şirket kurulabilecek ne de yerelde -özellikle tarım sektörünü destekleyen- kooperatiflere ortak olunabilecek.
AK Parti ve belediyeler ilişkisinde ilk dönem (2002-2012): Büyükşehirler büyütüldü
1994-1998 döneminde yürüttüğü İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı sonrasında, AK Parti Genel Başkanlığı ile Ankara siyasetinde rol alan ve başbakanlık görevi üstlenen Recep Tayyip Erdoğan, 2002’de başlayan merkezi iktidarı süresince, büyükşehir belediyelerinin sayısını artırdı, bu belediyelerin merkezi iktidarla ilişkisini yasalarla güçlendirdi ve merkezin yereldeki yetki sınırlarını genişletti. 2012’ye kadar 16 olan büyükşehir belediye sayısı AK Parti iktidarınca Aralık 2012’de 30’a yükseltildi.
Aynı yasa kapsamında, büyükşehir belediyeleri mülki sınırları içerisindeki köy ve belde belediyeleri tüzel kişilikleri kaldırdı. Köyler mahalleye dönüştürüldü.
AK Parti iktidarı dönemindeki düzenlemeler ile büyükşehirlerin vergi tahsilatlarındaki payı da artırıldı. Özetle, il ve ilçe belediyelerine kıyasla yetkileri ve gelirleri artırılmış büyükşehir yapıları ortaya çıktı.
AK Parti ve belediyeler ilişkisinde ikinci dönem: Yetki tırpanlaması başladı
Türkiye genelinde yerelde kaybetme eğilimi ortaya çıkmasıyla birlikte 2019 sonrasında AK Parti iktidarı, belediye gelirlerini azaltan, sorumluluklarını artıran yasal düzenlemeleri hayata geçirmeye başladı. CHP ve DEM Parti karşısındaki 31 Mart 2024 yerel seçimlerindeki yenilgisi sonrasında belediyeler üzerinde yasal baskı mekanizmaları oluşturulması ise şu örneklerle hızlandı:
*İlki Haziran 2021’de yayımlandıktan sonra kapsamı genişletilmiş şekilde Mayıs 2024’te yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Tasarruf Genelgesi’yle belediyelerce yapılabilecek harcamalar ve hizmet alımları ciddi şekilde sınırlandırıldı. Yerel medya aboneliği, taşıt kiralama, sözleşmeli personel çalıştırılması gibi pek çok konuda belediyeler yetki kaybı yaşadı.
*Aralık 2024’te Erdoğan, Bakan Vedat Işıkhan’a “Silkeleme” talimatı vererek, personel primlerinin ödenmesinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) borçlanma olanağını ortadan kaldırdı. Erdoğan’ın talimatıyla belediyelerden SGK prim borçları aylık tahsil edilmeye başlandı ve geçmişte AK Parti döneminde birikmiş borçlar da şimdiki CHP’li başkanlardan alındı.
*Cumhurbaşkanlığı Yatırım Programı’nda CHP’li belediyelerce planlanan projelere yer verilmemesiyle, CHP’li belediyelerin genel bütçe desteği alabilmeleri engellendi.
*İller Bankası aracılığıyla belediyelere proje bazlı sağlanması gerekli düşük faizli, uzun vadeli kamu kredisi ve hibe desteği imkanları CHP başta olmak üzere muhalefet belediyelerine çoğunlukla kullandırılmadı. İLBANK’ın 2021 yılında sadece 1 CHP’li belediyeye kaynak ayırdığı ortaya çıktıktan sonra 2022, 2023 ve 2024 yıllarında “ticari sır” iddiasıyla hangi belediyelere kaynak aktarıldığı açıklanmadı.
*Temmuz 2024’te “Hayvanları Koruma Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile merkezi hükümette olan sokak hayvanlarıyla ilgili belediyelere rehabilite, bakım alanları kurma gibi sorumlulukları yerel yönetimlere yüklenerek, yerelin bütçe yükü artırıldı. Ayrıca kanuna uymayan belediye başkanı dahil belediye personeli hakkında 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası getirildi.
*Şubat 2025’te 7539 sayılı torba kanun kapsamında, özel sektöre sağlanan asgari ücret işveren desteği belediyeler ve belediye şirketleriyle belediyelerce kurulmuş birlikler için kaldırıldı.
*Şubat 2025’te Cumhurbaşkanlığı’na bağlı Devlet Denetleme Kurulu’na (DDK) belediye başkanlarını görevden alma yetkisi sağlayan düzenleme yasalaştı.
*Şubat 2025’te yine aynı torba kanun içerisinde “terörizm finansmanı” gerekçesiyle belediye şirketleri dahil olmak üzere, belediye başkanlarına ait kişisel şirketler ile belediyelerle çalışma yürüten şirketlerin mal varlıklarına el konulabilmesinin yolu açıldı.
*Haziran 2025’te 7549 sayılı torba kanun kapsamında; Anayasa Mahkemesi’nin daha önceki iptal kararı yok sayılarak, belediyeler elindeki “özel yurtlarla ilgili inşaat ruhsatları ve çalışma izinleri verme yetkisi” yine Milli Eğitim Bakanlığı ile Gençlik ve Spor Bakanlığı’na verildi.
*Temmuz 2025’te kamuoyunda zeytinlik ve madencilik düzenlemesi olarak adlandırılan 7554 sayılı torba kanun kapsamında, belediyeler elindeki “yenilenebilir enerji tesislerinin başvuruları hakkında yapı ruhsatı, izin ve çalışma ruhsatı verme yetkisi” Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’na da verildi. Dolayısıyla belediyelerce izin verilmediği, kamu yararı görülmediği durumlarda dahi herhangi bir ilde, ilçede enerji tesislerine, Ankara’dan izin verilmesinin yolu açıldı.
*Aralık 2025’te 7565 sayılı Vakıflar Kanunu’nda yapılan düzenlemeyle belediyeler bünyesindeki -önemli bir gelir kaynağı olan- kültür turizm varlıkları Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlandı.
Stüdyo recap, Turkey recap’in içinden doğdu. Stüdyo recap hızlı gelişen Türkiye haber döngüsünü anlamlandırmanıza yardımcı olmak için kurulan ve Türkçe içeriklere yer veren bağımsız ve okuyucu destekli bir haber platformudur.
Stüdyo recap’in kadrosu, deneyimli parlamento muhabirleri Ceren Bayar, Yıldız Yazıcıoğlu, editör Günsu Durak ve sosyal medya uzmanı Demet Şöhret’in bir araya geldiği 4 kişilik bir ekip.
Turkey recap ve Stüdyo recap; Turkey recap Medya Ajans Hizmet ve Tic. Ltd. Şti. bünyesinde yer alıyor.
Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@turkeyrecap.com
Sosyal medya hesaplarımız:
Youtube: @StüdyoRecap
İnstagram: @studyorecap
Twitter: @studyorecap
Tiktok: @stdyo.recap
Bluesky: @studyorecap.bsky.social