Kurultayların CHP’si, CHP’nin Kurultayları

Yazı dizisi / Bölüm 3:

Değişim ve zafer: Halk Partisi iktidarda

Cumhuriyet Halk Partisi, 1973’te yeniden birinci parti olacaktı ama bunu yapmak için önce prangalarından kurtulması gerekiyordu. O gün de iktidar hedefine ulaşmanın yolu halkla buluşmaktan geçiyordu. Bunun için de makamlarını korumak için kurucu değerlere ihanet edildiğini söyleyenlerle hesaplaşmak kaçınılmazdı. Ortanın Solu ve bu fikrin bayraktarlığını yapan Bülent Ecevit, elbette “Milli Şef”in desteğiyle Feyzioğlu ve arkadaşlarına üstünlük sağlamıştı ama parti içi kavga kazanı kaynıyordu.

Ecevit, 12 Ekim 1969 Seçimleri’ne giderken Ortanın Solu’nun ideolojik çerçevesini ortaya koyan bir programın hazırlanması için kolları sıvadı. Yaz başında program hazırdı ve CHP Genel Sekreteri, programı kâh basına kâh Anadolu’da bir köy kahvesinde halka anlattı.

Programdan en fazla öne çıkan slogan sonraki 11 yıl boyunca da sık sık kullanılacak “Toprak işleyenin su kullananın” olsa da Ecevit, “İnsanca bir düzen için halktan yetki istiyoruz” üst başlığıyla yayınlanan “CHP’nin Düzen Değişikliği Programı” ile bambaşka bir şey yapmak istiyordu. 27 Mayıs sonrası yeniden bürokratik “devlet partisi” olarak konumlanan CHP’yi yeniden “halk partisi” yapmak istiyordu.

CHP Genel Sekreteri, bugün partiyi “devlet aklı” ile uyumlu hale getirmek isteyenlerin kendi meşruiyetleri adına ortaya attığı “arınma” kavramını tam tersi bir noktadan tartışmaya açtı. Düzen Değişikliği Programı’nın 127. sayfasında daha sonra kurdukları sağ Kemalist Güven Partisi ile Milli Cephe hükümetlerine eklemlenecek Feyzioğlu ve arkadaşlarını -ki bunlara Kemal Satır ve arkadaşları da katılacak ve Cumhuriyetçi Güven Partisi adını alacaklardı- CHP’yi halka yabancılaştırmakla itham ediyordu:

“Cumhuriyet Halk Partisi, şimdi halktan uzak olanlardan arınmıştır. Çok partili demokratik rejime geçiş, Cumhuriyet Halk Partisine, kendi iç yapısını bu çevrelerden arındırma fırsatını sağlamıştır. Gerçekten, halk yararına reformları, örneğin toprak reformunu engellemek isteyenlerden bazısı, çok partili döneme girilince, Cumhuriyet Halk Partisinden ayrılmışlardır. Engellemelerini dışarıdan sürdürmeye koyulmuşlardır. Fakat Cumhuriyet Halk Partisindeki arınmanın, bu halkçı partiyi halka karşı olanlardan kurtarmanın tamamlanması, ancak Ortanın Solu hareketinden sonradır. Bu hareketin getirdiği bölünme, Cumhuriyet Halk Partisini halktan uzak tutan, yaygın ve köklü bir altyapı devrimine girişmekten alıkoyan bütün iç engelleri temizlemiştir. Bu arınma, Cumhuriyet Halk Partisi ile halk arasındaki yabancılaşmayı sona erdirmiştir. Bu arınmayla Cumhuriyet Halk Partisi kendi kendine yabancılıktan da kurtulmuş; daha çok özleşmiş, daha çok halklaşmıştır.”

Ecevit, yurt gezilerinde Kayseri, Konya, Kars, Manisa, Aydın demeden dolaşıp CHP’nin halkçı “düzen değişikliği” programını anlatırken İnönü ise radyo konuşmaları ve özel demeçleri ile seçim kampanyasına omuz veriyordu. Halkla, seçmenle, örgütlerle doğrudan temas kuran Ecevit öne çıkarken bir zamanlar “Seni ben bile kurtaramam” diyen İnönü’nün “kuyudan adam çıkarma” stratejisi ile Demokrat Partililere siyasi af taraftarı olması; orduda, Adalet Partisi’ne muhalif medyada, öğrenci gençlikte tepki topluyordu. Hatta Demokrat Partililerin affedilmesi için Celal Bayar ile bir araya geldi, İnönü. Ama siyasi kriz dönemlerinde yaşanan baş döndürücü bir trafiğin sonunda af yasası seçim sonrasına ertelendi. Ama CHP buradan da yarayla çıkmıştı.

1969 seçimlerinde oyu yüzde 52,9’dan yüzde 46,5’e düşse de 450 milletvekilinden 260’ını kazanan Adalet Partisi için zafer, Güven Partisi’nin ayrılığına rağmen oyunu hemen hemen koruyan Cumhuriyet Halk Partisi için ise hüsrandı. Parti içi muhalefetin liderlerinden Grup Başkan Vekili Kemal Satır yenilginin sorumluluğunu Ecevit’in kucağına bırakmak istese de İnönü yine dengeyi koruyacak “Bülent görevine devam edecek ama eleştirileri dikkate alacaktır” diyecektir. Ancak Ecevit’in yolundan dönmeye niyeti yoktur, bir yandan genel grevi savunacak diğer yandan “Atatürk sağ olsaydı kendi devrimlerinden daha ileri giderdi” sözleriyle “doktrin yazarsak donarız” diyen Atatürk’ün devrimciliğine vurgu yapmaktan geri durmayacaktı.

Taraflar bir kez daha kozlarını kurultayda paylaşacaklardı. İstanbul İl Kongresi’nde Ali Topuz’un kazanmasıyla rahatlayan Bülent Ecevit, kurultaydan birkaç gün önce yapılan kadın kolları ve gençlik kolları kurultayında da gücünü pekiştirdi.

Gençlik Kolları Genel Başkanlığı’na seçilen Süleyman Genç’in “Liberal bürokrat güçlerin ve diktacıların parti içinden tasfiyesine kadar Ortanın Solu kavgası devam edecektir” demesi parti gençliğinin de genel sekreterin yanında durduğunu netleştirmişti.

İstanbul kongresindeki kavgaların kurultayda da yaşanmasını istemeyen İnönü, Ecevit’in “İnönü’nün desteği olmasa bu kurtlardan bizi halk bile kurtaramaz. Biz bu kurultayla büyük devrimci İnönü’nün Atatürk ile başlattığı büyük devrim hareketini demokratik rejim içinde bütünleştirmeyi başaracağız” şeklindeki açıklamasına rağmen “gürültü istemiyorum” diyerek tarafsız/dengeci pozisyonunu koruyordu. Ecevit’e dönük eleştiriler yalnızca Nihat Erim ve Kemal Satır gibi muarızlarından gelmiyordu. Cumhuriyet Gazetesi’nde çıkan yazılar da 1969 seçim yenilgisinden sorumlu tutulan Ecevit’in altyapı devrimlerine dönük vurgusunun, Atatürk’ün üstyapı devrimlerini değersizleştirdiğini söylüyordu. Ali Ulvi de kurultayın birinci günü yayınlanan karikatürüyle adeta geleceği okuyordu.

Salondaki havaya rağmen Kemal Satır, partideki demokratik teamüllere sadık kalarak listesini yaptı. Ancak delegenin tercihi listesinden yalnızca kendisini ve Kemal Demir’i Parti Meclisi’ne sokabilen Kemal Satır’ı değil, “Hiçbir listeyi desteklemiyorum. Ecevit’le çalışacağım ama Grup Başkanvekilleri yakın arkadaşlarımdır. Parti Meclisi’nde bulunmaları gerekir” diyen İsmet İnönü’yü de şaşırttı. Zira İnönü PM’de Ecevit’i dengeleyebilecek bir dağılım istiyordu. Ama sonuç hiç de öyle olmadı.

Kurultay konuşmasında, “Aslında benden istenen şu, ben köy köy, kent kent dolaşacağım. Davul benim sırtımda olacak. Genel merkezde elinde tokmak birtakım yöneticiler olacak. Devrim yapmak isteyenler Atatürk’ün saraydan çıkıp gittiği gibi halka gitsinler. Kadro değişikliği olmuştur. Tükenenler kendi kendilerini tasfiye ediyorlar” diyen Ecevit, Satır’a kendi listesinde yer verdiğinden tek fireyle tulum çıkardı. 12 Mart Muhtırası’ndan sonra partide kırılma yaratacak CHP’nin güçlü adamı Nihat Erim, PM’ye giremediği gibi kurultay konuşmasında delegenin “ağla ağla” eleştirilerine muhatap oluyordu. Kurultaydan bir gün sonra, “CHP’nin laiklik inancında sapma var” diyen CHP Grup Başkan Vekili Kemal Satır, Bolu Milletvekili Kemal Demir ile birlikte Parti Meclisi’nden istifa etti. Satır, Ecevit’in toprak işgallerini devrimci bir eylem olarak değerlendirmesini de Atatürk’ün devrimciliğinden uzaklaşmak olarak değerlendiriyordu. İsmet Paşa ise kendisine sorulan bir soru üzerine, “Toprak işgali kanun dışı bir eylemdir ama devrimci bir eylemdir” diyerek iki tarafı da üzmeyen bir tutum aldı. Bu arada şu notu da düşmekte fayda var. 20. Kurultay, 15-16 HaziranBüyük İşçi Direnişi’nden neredeyse iki hafta sonra meydana geldi ve köylülerin toprak işgalini devrimci eylem olarak gören Ecevit, işçilerin fabrika işgallerine kesin bir dille karşı çıktı.

Türkiye 1971’in ilk aylarına “buhran”la girdi. Öğrenci olayları büyüyor, üniversiteler ardı ardına kapatılıyor, Deniz Gezmiş ve Mahir Çayan gibi öğrenci liderleri polis takibine alınıyordu. Her ne kadar Başbakan Demirel, Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay ile görüştükten sonra “bir rejim buhranı” yok dese de ana muhalefetin lideri İsmet Paşa, Cumhurbaşkanı’nın Demirel’e verdiği desteğin sistemi krize soktuğunu vurguluyordu. Başbakan, görüşme sayısını arttırdığı MİT Müsteşarı Fuat Doğu aracılığıyla ordunun nabzını tutmaya çalışıyor ancak yeterince güçlü ve doğru istihbarat alamıyordu.

Mart başında Deniz Gezmiş ve arkadaşları dört Amerikalı askeri kaçırdı, sonrasında müzakere için CHP PM üyesi de olan Anayasa profesörü Muammer Aksoy’dan yardım istediler, birkaç gün sonra askerleri serbest bıraktılar. Ankara’da hava sertleşiyordu, Yüksek Komuta Konseyi, Başbakan Demirel’in istifasını istedi. Gazetelere haber olan bu talebi Başbakan Demirel dikkate almayınca muhtıra verildi, “Ordu, şartları uygulanmazsa yönetime el koymaya kararlıydı.”

Her zaman askerlerin sivil idareye tabi olmasını savunan Demirel, muhtırayı Anayasa’ya uygun bulmasa da görevinden istifa etti. İnönü, önce “Biz demokratik rejim dışında başka bir rejimi kabul etmeyeceğiz” dese de Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay ile yaptığı görüşmeden sonra askerlerin adayı eski Kara Kuvvetleri Komutanı Fikret Esen yerine Nihat Erim’in isminin öne çıkmasıyla pozisyon değiştirdi. İnönü’yle baş başa yaptığı görüşmede bu durumu fark eden Bülent Ecevit ise 12 Mart’ın yükselişteki Ortanın Solu’nun önünün kesilmesi olarak değerlendiriyor, askerlerin kurduğu rejime partiden bir başbakan verilmesine karşı çıkıyordu. Önce genel sekreter yardımcıları Turan Güneş ve Besim Üstünel’e genel sekreterlikten ve milletvekilliğinden istifa edeceğini açıkladı. Güneş ve Üstünel bunu doğru bulmadılar, ardından konuştuğu Deniz Baykal kararının doğru olduğunu söyledi. Daha sonra yerine genel sekreterliğini üstlenecek Kamil Kırıkoğlu, Ecevit’i sadece genel sekreterlikten istifa etmesi gerektiğine ikna etti. Ecevit istifa mektubunda, “CHP için çok hayati saydığım bir konuda görüş ayrılığına düşmüş bulunuyoruz. Eşsiz önderliğinizle bugüne kadar bana yol gösterdiniz. Size sonsuz şükran ve minnet duygularımı yaşadıkça içinde taşıyacağım. Yürekten saygılarımı sunarım” ifadelerini kullandı. Daha sonra “Paşam ben sizin karşınıza çıkmak için değil, karşınızdan çekilmek için istifa ettim” diyecek Ecevit, son derece nazik ifadeleriyle İnönü’ye bayrak açtığını ilan ediyordu.

Ertesi gün düzenlediği basın toplantısında ise “Bu muhtıra bazı kumandanların iradeleri dışında bir saptırmayla Ortanın Solu’ndaki CHP’ye darbe sonucunu vermiştir. Ben CHP’nin halk iradesi dışında iktidara gelmesine ya da gelmiş gibi olmasına razı olamam” dedi. Aynı gün toplanan CHP Parti Grubu’nda 141 milletvekilinden 75’i, 34 senatörden 21’i Erim Hükümeti’ne bakan verme kararı almıştır. İnönü, Meclis Grubu’na bir şekilde hakim olmayı başarmıştı ama Parti Meclisi’nde işler kendisi için hiç kolay olmayacaktı. Ecevit’in hakimiyetini kırmak için İstanbul, Ankara ve İzmir yönetimlerini feshetmek üzere Merkez Yönetim Kurulu’ndan karar çıkartmak amacıyla baskı uygulayan İsmet Paşa, Ecevit’in yerine genel sekreter seçilen Şeref Bakşık’ın itirazlarıyla karşı karşıya kalıyordu. Sonunda Bakşık istifa etti bu kez göreve tam bir “demir leblebi” olan Kamil Kırıkoğlu seçildi.

Kırıkoğlu ve İstanbul örgütündeki Karadeniz grubunun önderlerinden Orhan Eyüboğlu İsmet Paşa’nın isteklerine karşı çıkmayı sürdürüyordu. Paşa, “Bunların defterini düreceğim, kurultaya gideceğim” diyordu. Kemal Satır’ın kenti Adana’daki ilk kongresinde kılıcı çekti İsmet Paşa, “Partideki bölücülerin hedefi genel başkandır” diyerek Ecevit’i “bölücü”, kendisini de “hedef” olarak gösterdi. Ama Ecevitçilerin adayı kazandı. Ankara kongresinde ise daha açık oynadı, “Bugünkü ihtilaf Ecevit-İnönü ihtilafıdır” diye konuştu ama sonuç değişmedi yine Ecevitçiler kazandı. Çanlar artık Parti Meclisi toplantılarına “tertipler var” diyerek katılmayan, sadece Meclis Grubu’na iştirak eden İsmet İnönü için çalıyordu.

Bu arada şu ilginç ayrıntıyı da dikkatlere sunmak gerekiyor. Meclis Grubu’ndan Deniz Gezmişlerin idamını Anayasa Mahkemesi’ne götürme kararı çıkartamayan İnönü soluğu aylardır uğramadığı Parti Meclisi’nde aldı ve burada alınan kararla Denizlerin idamı Anayasa Mahkemesi’ne götürüldü. Buzların eridiği bu durumu kaçırmayan İsmet Paşa, “Siz Ecevit’in elinde oyuncak oldunuz. Kurultayı kendim toplayacağım” deyince Kamil Kırıkoğlu, “Biz aşiret değil parti yönetiyoruz Paşam. Parti Meclisi bütün yetkilerini kullanmaya kararlıdır” yanıtı verir. Köprüler atılmıştır; Paşa, kurultayı tüzükte yazdığı gibi Merkez Yönetim Kurulu’nun hazırlamasını bir genelgeyle devre dışı bırakır. Erim Hükümeti’nde yer alan CHP’li bakanlar aracılığıyla kadın ve gençlik delegelerinin oy kullanmasını engelleyen yasa değişikliğini çıkarttırır. 164 delegenin oy kullanması engellenir. Kemal Satırcılar 369 delegenin imzasıyla “Partinin Atatürkçü değerlerden uzaklaşıldığı” iddiasıyla 5 Mayıs 1972 tarihinde olağanüstü kurultay çağrısı yapar. TRT, haberlerinde Satır’dan “5. Olağanüstü Kurultay’ın öncüsü” olarak bahseder.

Kurultay sabahı İnönü’nün kalp krizi geçirdiği haberi gelince kurultay bir gün ertelenir. Deniz Gezmiş, Hüseyin İnan ve Yusuf Aslan’ın idamlarının gerçekleştiği 6 Mayıs günü CHP’nin 5. Olağanüstü Kurultayı toplanır. Kurultay başkanı 158 oy farkla Ecevitçilerin adayı Kars senatörü Sırrı Atalay seçilir. İsmet Paşa kurultay konuşmasında lafı hiç eğip bükmez, “Sorunlarımız hem ben hem Bülent’in birlikteliği ile çözülmez” diyerek “ya ben ya o” tercihini delegenin önüne bırakır.

Kemal Satır, Ecevit’i Atatürk’ü küçümsemekle, siyasal oportünizmle, aydın halk ikiliği yaratmakla, rejimin kaderini kötü etkilemekle suçladı. Sonunda oylamaya geçildi. İnönü, partinin rayına geri dönmesi için Parti Meclisi’nin değiştirilmesini istemişti ama delege 509’a karşı 709 oyla güvenoyu verdi. Bir gün sonra İsmet İnönü 33 yıl 4 ay 11 gün genel başkanlığını yaptığı partinin genel başkanlığından çekildiğini yazan bir mektubu genel merkeze gönderdi. Ertesi gün Kemal Satır ve beraberindekilerin dil dökmeleri sonuç vermedi, Paşa dinlenmek için Yalova’ya gitti.

Parti Meclisi, genel başkan seçim tarihi olarak 14 Mayıs tarihini belirledi. İsmet İnönü, Demokrat Parti’ye kaybettikten 22 yıl sonra bu kez genel başkanlık koltuğunu da Bülent Ecevit’e bırakıyordu.

Genel Başkanlık için 709 oy alması gereken Ecevit, 826 oyla Mustafa Kemal Atatürk ve İsmet İnönü’nün ardından Cumhuriyet Halk Partisi’nin üçüncü genel başkanı oluyordu. Bu demokratik değişim sandığa da yansıyacak, Halk Partisi 1973 seçimlerinde oyunu yaklaşık altı puan arttırarak Türkiye’nin birinci partisi olacaktı. Üstelik Kemal Satır ve arkadaşlarının istifa etmesi ve kurdukları Cumhuriyetçi Parti’yi Turhan Feyzioğlu’nun Güven Partisi ile birleştirerek Cumhuriyetçi Güven Partisi ile seçime girmeleri de bu ilerleyişi engelleyemedi. Halk yolunu buluyordu. Fakat parti içi çalkantıların bittiğini zannedenlerin yanılmaları ise hiç de uzun zaman almayacaktı.

Ücretsiz Abone Olun

Stüdyo recap, Turkey recap’in içinden doğdu. Stüdyo recap hızlı gelişen Türkiye haber döngüsünü anlamlandırmanıza yardımcı olmak için kurulan ve Türkçe içeriklere yer veren bağımsız ve okuyucu destekli bir haber platformudur.

Stüdyo recap’in kadrosu; parlamento muhabiri Yıldız Yazıcıoğlu, politika muhabiri Hilmi Hacaloğu, editör Gözde Ocak ve dijital iletişim uzmanı Demet Şöhret’in bir araya geldiği 4 kişilik bir ekip.

Turkey recap ve Stüdyo recap; Turkey recap Medya Ajans Hizmet ve Tic. Ltd. Şti. bünyesinde yer alıyor.

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@turkeyrecap.com

Sosyal medya hesaplarımız:

Youtube: @StüdyoRecap

İnstagram: @studyorecap

Twitter: @studyorecap

Tiktok: @stdyo.recap

Kurultayların CHP’si, CHP’nin Kurultayları

Yazı dizisi / Bölüm 2:

CHP’de İkinci Büyük Kopuş: Nedenleri ve Sonuçları

Cumhuriyet Halk Partisi bir siyasi partidir, Türkiye’nin hâlâ ayakta kalan örgütü, hizipleri, görünür mücadeleleri, kavgaları, tasfiyeleri, ihraçları ile gerçek partisi. Kurulduğu günden beri hatta 1. Meclis’ten bu yana böyledir. Bundan sonra ne kadar böyle devam edeceği meçhuldür, zira mevcut sancıları beyin ölümünün acıları mıdır yoksa yeni bir doğumun alametleri midir hep birlikte göreceğiz.

Yazının ilk bölümünü bıraktığımız yer; CHP’deki bir başka siyasi kavganın şafağıydı. 1962 Kurultayı’nda saflar değişikti, bir zamanlar parti içi liderlik için kanlı bıçaklı olan Kasım Gülek ve Nihat Erim bir hizipti; İnönü’ye yakın, içinde Bülent Ecevit, Turhan Feyzioğlu ve Orhan Eyüboğlu’nun olduğu “genel merkezciler” hizbi ve sonradan Ecevit’in “Ortanın Solu” hareketinin lideri olduğu dönemde o grubunun mihenk taşı olacak Hüdai Oral ve Muammer Erten’in de yer aldığı daha anti-emperyalist çizgideki “üçüncü dünyacılar” hizbi. Her kavga gibi bu kavganın da evveliyatı vardı. 1961 seçimleri tek başına bir hükümet getirmeyince CHP örgütü, koalisyon kurulmasına karşı çıktı.

Milli Birlik Komitesi’nin talebi olan Meclis’teki partilerin tümünün katılacağı “Milli Koalisyon” olmadı, Ali Fuat Başgil’in Cumhurbaşkanı adaylığı “malum sebeplerle” engellendi. Demokrat Parti’nin kapatılması ile doğan AP ve YTP, İnönü’nün partisiz başbakan olmasını istedi. Memleketin bitmeyen fırtınalı dönemlerinden biriydi ve CHP de kaynıyordu. “Vaziyet nezaket kesbettikçe benim sebatim artar” diyen İnönü CHP’nin dümenindeydi ve koalisyon hükümetini kurdu. Ama orduda kavga artıyordu, Talat Aydemir’in askeri darbe girişimi üç ay sonra geldi. İnönü’nün “sebatı” bir kez daha “çelikleşti” bir kez daha kazandı ama parti içindeki muhaliflerinden Nihat Erim’i Demokrat Parti’ye çalışmakla, Avni Doğan ve Kasım Gülek’i “yeni bir askeri idare getirmek, sergüzeştilerle irtibatta olmak” ile itham etti.

Erim ve Gülek’ten Günaydın ve Başarır’a

Paşa, önce Demokratları kapsayan “af yasası” aleyhine oy veren Gülek’i başkalarıyla birlikte CHP Meclis Yönetim Grubu aracılığıyla Yüksek Haysiyet Divanı’na sevk etti. 14 Aralık 1962 Kurultayı’nda da yine İnönü’nün talebiyle ihraçları inceleme komisyonu kuruldu. Bu komisyon 13’e karşı 39 oyla ihraçları CHP Kurultayı’nın önüne getirir, Erim “engizisyon usulleri uygulamayın” der, İnönü’nün yanıtı, “Vücudum maddi ve manevi olarak bu yükü çekemeyecek vaziyettedir, beni affederseniz size minnettar olurum” olur ve kurultayın ihraçlar yönünde tutum almasını sağlar. Bugün aralarında iki grup başkan vekili Gökhan Günaydın ve Ali Mahir Başarır’ın da yer aldığı 9 milletvekili MYK kararıyla partiden ihraç edilebiliyorken (Günaydın ile ilgili karar sonra geri alındı), o dönem ihraçlar aylar sürüyor ve en son kurultay bu konuda karar veriyordu.

Bir başka önemli nokta da şu: Paşa, kurultay konuşmasında Erim ve Gülek’in başbakan olmak için Alparslan Türkeş ile toplantı yaptıklarını da söyler. İlginçtir, o gün “Memleket müşkül olduğunda terk edecek karakterdedir” diyeceği Nihat Erim’i 12 Mart Muhtırası sonrası kurduğu kabineye bakan verecek, buna karşı çıkan Ecevit’in muhalefetini kıramayacak ve genel başkanlıktan istifa edecektir. Erim’in partiye dönerek 11 Mart 1971’de CHP milletvekili olduğunu, Kasım Gülek’in afla döndükten sonra 1967’de istifa ettiğini, Avni Doğan’ın da bir daha CHP’li olmadığını da hatırlatmış olayım.

Yeni kavganın işaret fişeği

3. İnönü Hükümeti, diğer iki hükümet gibi halkın dertlerine çözüm üretemedi. Üstelik parti içinde yeni bir kıpraşma daha vardı. Genel Sekreter Kemal Satır, Çalışma Bakanı Bülent Ecevit’in özellikle sendikalarla kurduğu ilişkiden, işçi lehine yapılan düzenlemelerin ona mal edilmesinden rahatsızdı. Ama ilk kavgayı verecek ana aktör Turhan Feyzioğlu olacaktı. Demokrat Parti iktidarında Ankara SBF Dekanı iken yaptığı konuşmada “nabza göre şerbet veren münevverlerden olmayın” dediği için üniversiteden ihraç edilen Feyzioğlu, 1957’de Ecevit ile birlikte partiye katılmıştı. En başta “Ortanın Solu”nu yükselen komünizmin önünde bir set olarak görüp olumlarken 1965 Seçimleri’ndeki başarısızlık sonrası makas değiştirdi. Feyzioğlu, bu sloganın “Moskova’nın yolu” şeklinde rakiplerce kullanılmasının aleyhte bir tutum oluşturduğunu, 10 Ekim seçim hezimetine neden olduğunu söyler. Üstelik ortanın solu aleyhine konuştuğu günlerde TBMM Grup Başkanvekilidir. Diğer başkanvekilinin de daha 3 sene önce partiden ihraç edilen Nihat Erim olduğunu hatırlatmalıyım.

Ağustos ayında toplanan Parti Meclisi sonrasında yayınlanan bildiride “Ortanın Solu” ifadesi kullanılınca, Feyzioğlu ve aralarında Ferit Melen, Hıfzı Oğuz Bekata ve Coşkun Kırca’nın da bulunduğu 17 kişi aleyhte oy kullanır. Yeni kavganın işaret fişeği artık ateşlenmiştir.

İnönü bir kez daha gelmekte olanı görmüştü. Her zaman denge ve gözetleme işini iyi yapan bir siyasetçi olarak ilk müdahalesini İstanbul İl Kongresi’nde yaptı; “Sağımızdaki partinin iktidara geçişi aşırı sağ cereyanları harekete geçirdi. Ortanın solunu aşırı sol gibi gösterenler sağ kanadın kampanyasına alet olmaktadır. CHP aşırı sol ve aşırı sağa karşı denge olacaktır. Bunları anlamak istemeyenler parti bünyesindeki rollerini kaybedeceklerdir” diyerek Turhan Feyzioğlu ve beraberindekilere meydan okudu.

“CHP sosyalist değildir olmayacaktır”

İnönü artık bir sonraki raunda hazırdı. O raunt son raunt değildi ama belirleyici olacaktı. 18 Ekim 1966’da toplanan kurultayın açılış konuşmasında “CHP sosyalist değildir ve olmayacaktır” dedi.

Ama Divan Başkanlığı’na partinin sol kanadından Muammer Aksoy seçildi. Aksoy, 1972 Kurultayı’nda Bülent Ecevit’in divan başkanı olarak Kemal Satırcılar’a üstünlük sağlamasında rol oynayacaktı. CHP hep böyleydi, parti içi siyasette çizgiler çoğunlukla değişkendi. Ama değişmeyen şeyler de vardı. Kişiler değişir, konular değişir ama CHP’de hiziplerin güç savaşı değişmezdi.

Divan başkanlığına Aksoy’u seçtiren İnönü - Ecevit ittifakı, Parti Meclisi bildirisini de kurultayın onayına sunar ve onu da geçirir. Parti Meclisi’nde de Ecevit, Turan Güneş ve Ortanın Solu’nu savunanlar 40 üyelikten 19’unu kazanırlar. İsmet Paşa’nın göreve devamını istediği Kemal Satır, aday olmayınca Bülent Ecevit’in genel sekreterliğinin önünde engel kalmaz. Bu kurultayın aldığı kararlardan biri de bugün çokça konuşulan bir konudur. O güne kadar bir milletvekilinin partiden ihracı için TBMM Yüksek Haysiyet Divanı’nın kararı gerekirken kurultay bu yetkiyi Parti Meclisi’ne verir.

Kurultayda Ecevit’in yükselişini engelleyemeyen Feyzioğlu ve artık “Ortanın Sağı” olarak adlandırılan ekibi genel sekretere darbeyi Meclis Grubu’nda vurur. Orhan Erkanlı’ya karşı grup başkanvekilliğini kazanan Turhan Feyzioğlu, grup yönetim kurulu ve haysiyet divanına hiçbir “ortanın solu” üyesinin seçilmesine izin vermez. Ardından “8’ler Olayı” olarak tarihe geçecektir. (Aşağıdaki kupürdeki yedi isme sonradan Coşkun Kırca eklemlenecek. Bu isimlerden biri de şu anda CHP Tekirdağ Milletvekili olan Faik Öztrak’ın babası Orhan Öztrak’tı.)

Hizip kavgası ve tüzük değişikliği

Bu hamleye İnönü ve Ecevit’in yanıtı 4. Olağanüstü Kurultayı düzenlemek olacaktır ve bu kurultay Demokrat Parti’nin kopuşundan sonra en büyük ayrılığın fitilini ateşleyecekti. İnönü kurultayın açışında yaptığı konuşmada Feyzioğlu ve 8’leri “Kimin emrinde olduğu bilinmez, ayrı iddiaları, ayrı davaları, ayrı hükümleri olan bir takım” olarak niteledi. CHP’ye yakın yayın organlarında ise “Atatürkçülük” adına konuştuğunu iddia eden muhaliflerin çizgisi Adalet Parti’sinin çizgisiyle benzeştiriliyordu. İsmet Paşa, CHP ve onun savunduğu Ortanın Solu ile sosyalizm ve komünizmin farkını anlatırken “demokratik halkçılık” diye bir kavram ortaya atar. Sözlerini “gözüm açık gitmeyecek” diye bitiren CHP lideri aslında 8’ler için ölüm fermanını vermişti bile. O ferman tüzük değişiklikleri ile ihraçların önünün açılması idi.

Sağ kanadın ayrılması ve iktidara yürüyüş

İkinci gün kurultaydan yuhalanarak ayrılan Turhan Feyzioğlu ve arkadaşları Meclis Grubu’nda toplantı yaptılar. O toplantıda Fethi Çelikbaş, “CHP’de demokratik düzen yıkılmıştır” yorumunu yaparken Feyzioğlu, “Bu dava haklı ve yürek isteyen bir davadır, haklı ve yürekli olduğumuzu göstereceğiz” diyerek yeni bir rota çizdiklerini gösterir. Ertesi gün 48 milletvekili ve 17 senatör CHP’den ayrılır. Ayrılma gerekçeleri olarak basına, “Biz CHP’den ayrılmadık, CHP bizden ayrıldı” şeklinde demeç verirler. CHP’yi Atatürk’ün yolundan ayrılmakla, “sosyalist ve Katolik bir sulta” kurmakla suçlayanların kurduğu partinin adı Güven Partisi olacaktır. 1969 Seçimleri’nde yüzde 6,5 oy alan parti CHP’nin oyunu 1,5 puan düşürse de kurulduğundaki iddiayı hiçbir zaman gerçekleştiremeyecek. 1970’li yıllarda sonradan CHP’den kopanların kuracağı Cumhuriyetçi Parti ile birleşip Cumhuriyetçi Güven Partisi adını aldıktan sonra tarihe MC olarak geçecek Milliyetçi Cephe hükümetlerinin küçük ortağı olmaktan öteye gidemeyecektir. Çünkü Feyzioğlu ve arkadaşlarının kaçırdığı iki şey vardı.

Birincisi, Atatürk’ün CHP’ye doktrin yazmak isteyen Yakup Kadri Karaosmanoğlu’na verdiği, “Doktrin istemem donar kalırız, biz hareket halindeyiz” yanıtı. CHP yaşayan, dönüşen, çağın gereklerine yanıt üretmeye çalışan bir partiydi.

İkincisi de adında yazdığı gibi halkın partisi olduğuydu. Halkın taleplerine, ihtiyaçlarına bigâne kalan bir siyasetin büyüme şansı yoktu. Tam da o nedenle Ortanın Sağı çizgisine saplanan Güven Partisi (sonradan Cumhuriyetçi Güven Partisi) bir daha hiçbir zaman yüzde altı oy dahi alamadı ve Türk siyasetinde bir gelenek üretemedi. CHP ise 1973 Seçimleri’nde yeniden Türkiye’nin birinci partisi olacaktı.

Ücretsiz Abone Olun

Stüdyo recap, Turkey recap’in içinden doğdu. Stüdyo recap hızlı gelişen Türkiye haber döngüsünü anlamlandırmanıza yardımcı olmak için kurulan ve Türkçe içeriklere yer veren bağımsız ve okuyucu destekli bir haber platformudur.

Stüdyo recap’in kadrosu; parlamento muhabiri Yıldız Yazıcıoğlu, politika muhabiri Hilmi Hacaloğu, editör Gözde Ocak ve dijital iletişim uzmanı Demet Şöhret’in bir araya geldiği 4 kişilik bir ekip.

Turkey recap ve Stüdyo recap; Turkey recap Medya Ajans Hizmet ve Tic. Ltd. Şti. bünyesinde yer alıyor.

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@turkeyrecap.com

Sosyal medya hesaplarımız:

Youtube: @StüdyoRecap

İnstagram: @studyorecap

Twitter: @studyorecap

Tiktok: @stdyo.recap

Kurultayların CHP’si, CHP’nin Kurultayları

Yazı dizisi / Bölüm 1:

Türkiye günlerdir, hatta haftalardır mutlak butlanla yatıyor, mutlak butlanla kalkıyordu. Nihayet Kurban Bayramı tatilinden bir gün önce 21 Mayıs 2026 tarihinde Ankara BAM 36. Hukuk Dairesi “mutlak butlan” kararını açıkladı. Mahkeme koyduğu “tedbir” kararıyla Cumhuriyet Halk Partisi’ni, 4 Kasım 2023’te toplanan 38. Olağan Kurultay’ın bir gün öncesine döndürdü.

Üç gün sonra polis, CHP’nin dış kapısını kırarak genel merkeze girdi ve birkaç saat içinde Özgür Özel üç kez genel başkan seçildiği partiden ayrılmak zorunda kaldı. CHP daha önce devletin çeşitli müdahalelerine maruz kalmıştı ancak ilk kez CHP içinde kişilerin şikayetiyle yasal sürenin dışında işletilen bir süreçle parti lideri ve partinin kurultaydan sonraki en üst kurulları değiştirilmiş oluyordu.

CHP 1981’de kapatılmıştı

106 yıllık Cumhuriyet’in en büyük tanığı Cumhuriyet Halk Partisi (CHP)’dir. Dahası tarihsel olarak Cumhuriyet’ten de eski. Zira 4 Eylül 1919’da toplanan Sivas Kongresi, 9 Eylül 1923’te Halk Fırkası (HF) adıyla kurulan partinin birinci kurultayı olarak kabul edilir.

12 Eylül darbecileri, yeni Anayasa’yı hazırlayacak Danışma Meclisi üyelerinin açıklanmasından bir gün sonra diğer partilerle birlikte CHP’yi de 16 Ekim 1981’de kapattılar ama bunda Mustafa Kemal Atatürk ve İsmet İnönü’den sonra partinin genel başkanlığını üstlenen ve kendisini liderliğe taşıyan parti için çok seslilikten rahatsızlığını gizlemeyen Bülent Ecevit’in genel başkanlığından istifa etmesinin de rol oynadığını söylemek çok ileri gitmek olmaz.

Evet Halk Partisi kapatıldı ve ama murad edilen olmadı; CHP ölmedi. “Bu partinin doktrini olursa donarız” diyen kurucusunun çizdiği çerçevede kendisini sürekli yenileyen ilerici, laik, demokrat ve cumhuriyetçi gelenek önce Halkçı Parti’de sonra SODEP’te en son da Sosyal Demokrat Halkçı Parti’de (SHP) yaşamaya devam etti. Partinin yeniden açıldığı 9 Eylül 1992’den sonra yaklaşık 2,5 yıl sonra 18 Şubat 1995’te SHP ile “baba ocağı”nda birleşerek Türk siyasetindeki hikayesine yeniden kaldığı yerden devam etti.

Kimilerine fuzuli bir bilgi yükü gelebilecek bu arka planı yazmamızın nedeni şu, Cumhuriyet’in kurucu partisi ve bu siyasi gelenek bugüne kadar demokrasiyi kendi içinde işletmekten hiç vazgeçmedi. İlçe ve il kongreleri çoğunlukla birden fazla adaylı oldu. Kurultaylarında kavga gürültü kadar ideolojik mücadele de eksik olmadı. Ama her kurultay, memleketin demokrasi yolculuğunda yıllar boyunca tartışılacak izler bıraktı.

Sivas Kongresi’nde mandacılık kavgası

Aslına bakarsanız ilk kurultay olarak kabul edilen Sivas Kongresi’ndeki kavga az buz değildi. Geçtiğimiz günlerde Ankara BAM 36. Hukuk Dairesi tarafından verilen tedbir kararı sonrası yeniden genel başkanlığa gelen Kemal Kılıçdaroğlu’nun 40 yıllık dostu ve şimdi de genel başkan yardımcısı Bülent Kuşoğlu T24’ten Cansu Çamlıbel’le yaptığı söyleşide ana muhalefet partisine hukuk müdahalesini “devlet aklı” ile izah etmeye çalışırken, “Birinci Dünya Savaşı sırasında, Osmanlı’nın son döneminde üç temel siyaset biçimi vardı; İslamcılık, batıcılık ve milliyetçilik. Başka siyasi çizgiler de vardı ama ana akım bunlardı. Bunları o zamanki devlet aklı, İttihat Terakki birleştirdi, bir mücadeleye girişti, sonra Türkiye Cumhuriyeti ortaya çıktı. Şimdi de ona benzer bir durum görüyorum” ifadelerini kullanmıştı. Ama İttihat Terakki’den Milli Mücadele’ye oradan da Cumhuriyet’e, Kuşoğlu’nun sandığı ya da düşündüğü kadar doğrusal ve kestirme bir hat yok.
Zira İttihat Terakki’nin işgal İstanbul’undaki “muhteşem bir örgütlenmesi” Karakol Cemiyeti’nin kurucu başkanı Kara Vasıf, Sivas Kongresi’nde Amerikan mandasını (müzaheret) savunuyordu. Tabii bu kongrede Heyet-i Temsiliye Başkanı seçilmemesi için Hamidiye kahramanı ve Bandırma vapurundaki yol arkadaşı, Büyük Taarruz ve Lozan Barış Anlaşması sırasında başvekili olan Rauf Bey’in de aralarında olduğu isimler çaba harcamıştı. CHP içinde o gün başlayan siyasi mücadele hiç bitmedi ve bu mücadele bir yanıyla demokrasinin, çok sesliliğinin bebek adımları oldu.

Kurultaylar A Takımı’nı belirler

CHP’nin ikinci kurultayına bugün Atatürk’ün Nutku olarak bilinen söylev damgasını vurdu. Siyasi kavga çok büyük olmadı çünkü Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın kuruluşuyla Milli Mücadele’nin Kazım Karabekir, Ali Fuat Cebesoy, Rauf Orbay, Refet Bele gibi isimler partiden ayrılmış, Şeyh Sait İsyanı nedeniyle partileri kapatılmış, İzmir Suikasti davasıyla da siyasi sahnenin dışına itilmişlerdi.

İkinci Kurultay’da seçilen sekiz Genel Kurul İdare heyeti üyesinden üçünün (Recep Peker, Refik Saydam ve Celal Bayar) CHP iktidarında başbakanlık yapması üst kurulların parti için ne denli önemli olduğunun da bir başka göstergesi. 1929 Ekonomik Krizi’nden sonra kurulan Serbest Fırka’nın kapatılmasından bir yıl sonra toplanan üçüncü kurultayda (1931) ve dördüncü kurultayda (1935) devletçilik daha da güçlense de İş Bankası çevresini inşa eden ve Türkiye’deki sermaye kesiminin temsilciliğini üstlenmeye başlayan Celal Bayar ile İsmet İnönü arasında çekişme de kendisini göstermeye başlıyordu. İnönü partide hakimiyet sahibi olsa da Atatürk’ün desteğini alan Bayar, 1937’de başbakanlığa gelmesinden kısa bir süre sonra Atatürk’ün ölümüyle 10 Kasım 1938’den 14 Mayıs 1950’ye kadar ikincil bir siyasetçi pozisyonuna çekildi.

Dörtlü Takrir sonrası Celal Bayar, Adnan Menderes, Refik Koraltan ve Fuad Köprülü’nün ayrılması CHP içindeki çatlak sesleri elbette dindirmedi. 1946 Seçimleri’nde çiçeği burnunda Demokrat Parti’nin beklenmedik başarısı, 12 Temmuz Beyannamesi ile İnönü’nün “tarafsız cumhurbaşkanı” pozisyonunda olduğunu ilan etti, ardından 35’ler Olayı ile 50’li yıllarda Kasım Gülek ile rekabete girecek (12 Mart döneminin başbakanı) Nihat Erim’in başbakanlıktan istifaya zorlanması, kurultaylar kadar parti içi rekabetlerin ne kadar büyük ve köklü olduğunun ispatı niteliğinde.

Ecevit İsmet Paşa’yı devirdi ama bizzat karşısına çıkmadı

CHP Genel Başkanı İsmet İnönü, “En büyük zaferim en büyük yenilgimdir” diyen bir liderdi. Üstelik seçimlerden önce yaptığı konuşmalarda “Seçimin neticesi ne olursa kadere boyun eğeceğiz” diyen bir Milli Şef olarak sözün gereğini seçim gecesi yerine getirdi. 14 Mayıs 1950’de seçimi kaybettikten sonra eşine döndü, “Mevhibe Hanım, Çankaya’dan Ankara’ya otobüsle inmeye hazır mısınız?’‘ dedi. Salondakiler buz kesmişken sessizliği Mevhibe Hanım bozmuştu; ‘’Hazırız paşam.”

Bilinen aksine İsmet İnönü, 6-7 Mayıs 1972’de yapılan 3. Olağanüstü Kurultay’da Bülent Ecevit’e kaybetmedi. (Ecevit ve Baykal da kurultaylarda yenilmediler, yalnızca mevcut genel başkanlardan Altan Öymen kaybetti, o da daha önce kendisi istifa etmiş olan Baykal’a) 33 yıl 4 ay süren genel başkanlığında karşısına hiç aday çıkmadı ama kurultaylar hem farklı listelerin, farkı çevrelerin rekabetiyle geçti. Kendisi pozisyon alsa da bu itirazları hep değerli gördü.

Demokrat Parti’nin iktidara gelmesinden kısa süre sonra yapılan 8. Kurultay’da delegelerin tamamının oyunu alan İnönü’nün genel sekreter adayı Nihat Erim’di. Ama altı adayın yarıştığı kurultayda ilk turda çoğunluğu sağlayamayan Erim çekilince eski başbakan Şemsettin Günaltay’ın ardından üçüncü olan Kasım Gülek bir sonraki oylamada en çok oyu alarak genel sekreter seçildi ve dokuz yıl sürecek genel sekreterliğinde İnönü’yle hep karşı karşıya geldi ama örgütle delegeyle kurduğu destekle hep ayakta kaldı.

Demokrat Parti yıllarında çekişmeli CHP kurultayları

CHP’nin son başbakanı Şemsettin Günaltay, Lozan Üniversitesi’nden mezun olmakla birlikte Süleymaniye Cami’nde dinler tarihi müderrisliği yapmış dini bütün bir siyasetçiydi. İmam Hatip liselerinin atası kabul edilen Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı ilk İmam Hatip kursu onun başbakanlığı döneminde açılmıştı. Günaltay 1952’de tüzüğü değiştirmek amacıyla olağanüstü kurultay toplamak için uğraştı ama ihtiyaç duyduğu 200 delegenin imzasını bulamadı. Ama parti içindeki bu dağınıklık Demokrat Parti’nin hamleleriyle sonuçlandı ve 1953’te parti malları Hazine’ye devredildi. O günlerde dönemin başbakanı Adnan Menderes şöyle demektedir; “Halk Partisi’ni ikiye ayırmak ve onu öyle değerlendirmek zamanı geldiğine inanmaktayım. Parti merkezindeki bir avuç insan başka türlü hareket etmekte ve CHP’nin büyük kitlesi olan örgüt üyeleri başka türlü düşünmekte ve hareket etmektedir. Bunu belirtmekten büyük haz duymaktayım.”

CHP 10. Kurultayı’na bu moral bozukluğu ile gider. İnönü, Gülek’in gücünü kırmak için genel sekreterin genel yönetim kurulunca seçilmesini talep eder. Günaltay ile birlikte Gülek’ten sonra 1959’da genel sekreterlik yapacak İsmail Rüştü Aksal da İnönü’ye destek verir ama “Örgüte verilmiş bir hakkı geri almak güçtür” diyen Gülek, delegenin onayına mazhar olur ve İnönü’yü bir kez daha püskürtürken genel sekreterliğe, 860 oydan 709’unu alarak bir kez daha seçilir. Bu kurultayda tüzüğe, hukuk devleti, yargıç bağımsızlığı ve seçim güvenliği gibi kavramlar girer. 1954 Seçimlerinde CHP’nin yüzde 35’te kalması, bu başarısızlığa rağmen Kasım Gülek’in 11. Kurultay’da da genel sekreter kalması Nihat Erim’in bir kez daha İnönü desteğiyle isyan bayrağı açması sonucunu doğurur. Gülek sine-i milleti savunurken, Erim başında bulunduğu Halkçı gazetesinde Demokrat Parti ile normalleşmeyi savunur. Bu çıkış parti içinde büyük tepkiler doğurur kimileri Erim’i “Brütüs” ilan ederken kimileri “tasfiye” ister. Bu baskılara karşı Haysiyet Divanı Başkanı Şemsettin Günaltay, Erim’i korur ve ihracı engeller.

1956 yılının Haziran ayında toplanan kurultayda hedef yine Kasım Gülek’i devirmektir. Ancak seçim bölgesi Adana’da seçimi kazanamadığı için milletvekili olamayan Gülek, Anadolu’yu karış karış gezdiğinden genel sekreterliği korur, gücünü biraz kaybetse de Parti Meclisi’nde ağırlığını korumuştur. Fakat Meclis Grubu’yla artık köprüler atılmıştır, İnönü açık konuşur. Şefin, “Meclis grubunun meclis dışındaki bir teşekkülün emri altında tutulmasına karşıyız” sözlerinin muhatabı Kasım Gülek’tir.

“İlk Hedefler Beyannamesi” ile iktidara giden yola tank freni

Aynı ayın sonunda iktidarın basına yönelik baskıları partiyi yeniden birleştirir. İnönü, Gülek’in çizgisine döner ve “Adım adım mutlakiyete gidiyoruz. İktidarı destekleyenleri uyarmak isterim. Gidiş tehlikelidir, mesuliyetinizi biliniz”. CHP liderinin sözleri Demokratlarda hiçbir etki yaratmaz 4 Temmuz’da Sırrı Atalay ve Kamil Kırıkoğlu’nun da aralarında olduğu 4 CHP milletvekilinin dokunulmazlıkları kaldırılır. Ardından dokunulmazlığı kaldırılan Cumhuriyetçi Millet Partisi Genel Başkanı Osman Bölükbaşı birkaç kez tutuklanır, serbest bırakılır.

Bu şartlar altında 1957 Seçimlerinden yaklaşık 50 gün önce toplanan 13. Kurultay’da bu kez kavga ve tartışma değil, birlik görüntüsü hakimdir. Hürriyet Andı okunur, delegeler Hürriyet Partisi lideri Lütfi Karaosmanoğlu’nu bağrına basar, seçimlerde işbirliği için Genel İdare Kurulu’na sınırsız bir yetki tanınır. Bu kurultay sonrası hazırlanan seçim bildirgesi “İki meclisli parlamento, Anayasa Mahkemesi, hayvan vergisini kaldırma, işçilere yıllık ücret izin hakkı, radyo ve üniversite özerkliği” gibi çok sayıda demokratik vaat içermektedir. CHP yine ikinci parti olsa da ilk kez muhalefetin toplam oyu Demokrat Parti’nin dört puan üzerine çıkmıştır.

Ocak 1959’da 14. Kurultayı’nı toplayan Cumhuriyet Halk Partisi’nde hedef artık iktidardır. Bu bağlamda “İlk Hedefler Beyannamesi” kabul edilir. Bir önceki seçimdeki demokratik vaatler ile birlikte “sosyal haklar, tarafsız cumhurbaşkanı, yargıç güvencesi” de bu beyannameye de konur. Parti Meclisi için kıyasıya bir seçim olur. Kasım Gülek, genel sekreterliği bir kez daha kazansa da Parti Meclisi’ndeki çoğunluğunu yitirir.

Hizipler ve kavgalı yıllar başlıyor

Turan Güneş, Bülent Ecevit, Kemal Satır, Muammer Aksoy, Kamil Kırıkoğlu gibi 60’lar ve 70’ler CHP’sinde kilit rolleri üstlenecek isimler Meclis’e girer. Tüzüğe eklenen 25. madde, PM’ye üçte iki çoğunlukla genel sekreteri değiştirme hakkı verir. Nihayet aynı yılın sonunda Gülek, Nüvit Yetkin hakkındaki küçültücü sözleri nedeniyle tüzüğün ilgili maddesiyle azil durumuyla karşı karşıya kalınca istifa eder.

Aralık 1962’de toplanan kurultayda bu kez topun ağzında Kasım Gülek, Nihat Erim, Turgut Göle ve Avni Doğan vardır. İnönü bu dört ismin de ihracını ister hatta (bunu yapmayacaksanız) “beni görevden affedin” diyerek aba altından sopa gösterir. Kurultay onu yeniden genel başkan seçerken “dörtleri” ihraç eder.

Kavga bir sonraki kurultayda daha da sertleşecek, partiyi “ortanın solu” çizgisine oturtmak isteyen isimlerden Milli Eğitim Bakanı İbrahim Öktem kurultayda daha sonra Milli Güven Partisi’ni kuracak, partinin cumhuriyetçi sağ kanadında yer alan Turhan Feyzioğlu ve arkadaşları tarafından azledilmek istenecek ancak buna İsmet İnönü engel olacaktı.

Bu kavganın ikinci raundu 4. Olağanüstü Kurultay’da görülecekti. Ama ondan önce İsmet İnönü Hükümeti’ne kırmızı oy verilecek ve Cumhuriyet’in ilanından bir gün sonra 30 Ekim 1923’te ilk cumhuriyet hükümetini kuran ülkenin 2. Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, 14 Şubat 1965’te bir daha başbakan olmamak üzere iktidardan düşecekti. Ama CHP’deki kavga daha yeni başlıyordu. Bu kavganın dinamikleri bugüne kadar varlığını bir şekilde sürdürmeye devam edecekti.

Ücretsiz Abone Olun

Stüdyo recap, Turkey recap’in içinden doğdu. Stüdyo recap hızlı gelişen Türkiye haber döngüsünü anlamlandırmanıza yardımcı olmak için kurulan ve Türkçe içeriklere yer veren bağımsız ve okuyucu destekli bir haber platformudur.

Stüdyo recap’in kadrosu, deneyimli parlamento muhabiri Yıldız Yazıcıoğlu, politika muhabiri Hilmi Hacaloğu, editör Gözde Ocak ve dijital iletişim uzmanı Demet Şöhret’in bir araya geldiği 4 kişilik bir ekip.

Turkey recap ve Stüdyo recap; Turkey recap Medya Ajans Hizmet ve Tic. Ltd. Şti. bünyesinde yer alıyor.

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@turkeyrecap.com

Sosyal medya hesaplarımız:

Youtube: @StüdyoRecap

İnstagram: @studyorecap

Twitter: @studyorecap

Tiktok: @stdyo.recap

Geçtiğimiz 2 yılda hangi yöntemlerle ve ne kadar belediyenin yönetiminde değişiklik olduğunu inceledik.

Önce yöntemlere bakalım…

31 Mart yerel seçimlerinden bu yana, belediyeler 3 farklı yöntemle el değiştirdi.

• İçişleri Bakanlığının görevden uzaklaştırması ve belediye meclislerinde seçim yapılması

• İçişleri Bakanlığının kayyım ataması ve bakanlık bürokratlarının görevlendirilmesi

• Transferler

Şimdi sırasıyla her üç yöntemle neler yaşandı hatırlamaya çalışalım.

İçişleri Bakanlığının görevden uzaklaştırdığı başkanlar

31 Mart seçimlerinden sonra CHP’ye yönelik, başta İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) yargılaması olmak üzere, Türkiye yakın tarihine damga vuracak yargılamalar başladı. “Yolsuzluk”, “rüşvet”, “irtikap” gibi suçlamalarla yapılan bu yargılamalar sonucunda 23 CHP’li belediye başkanı görevden alındı. Bu belediyeler arasında İstanbul, Adana, Antalya ve Bursa büyükşehir belediyeleri de vardı.

Suçlamalar “terör” kapsamında olmadığı için kayyım ataması yapılmadı, belediye meclislerinde başkanvekili seçimi yapıldı. Bu meclis seçimleri sonucunda 19 belediyede CHP yönetimi devam etti. Bursa Büyükşehir belediyesi ile İstanbul’un Gaziosmanpaşa, Beykoz* ve Bayrampaşa ilçeleri olmak üzere 4 belediye, seçimler sonucunda AK Parti’ye geçti.

*Beykoz Belediyesi’nin AK Parti’ye geçisi hem transfer hem de görevden alma kategorisinde yer aldı. Belediye Başkanı Alaattin Köseler’‘in görevden alınmasının ardından yerine seçilen CHP’li Belediye Başkan Yardımcısı Özlem Vural, kısa süre sonra AK Parti’ye geçti.

İçişleri Bakanlığının kayyım atadığı belediyeler

Kayyım atamaları 2014, 2019 ve 2024’teki son 3 yerel seçimdir tercih edilen bir yöntem olarak yakın tarihte yerini aldı. İçişleri Bakanlığının, Temmuz 2016’daki darbe girişimi gerekçesiyle hayata geçirilen “olağanüstü hal dönemi” yetkisini halen kullanabilmesi sonucu DEM Parti’nin (DBP ve HDP’nin) son 3 yerel seçimdir kazandığı pek çok belediyeye “terör” suçlamasıyla kayyım atandı.

31 Mart 2024 yerel seçimlerinden sonra ise DEM Parti ile birlikte CHP’nin belediyelerine de kayyım atanması sonucu yönetim değişikliğine gidildi. 3 CHP’li belediyeye yerel seçimlerde DEM Parti ile Kent Uzlaşısı stratejisi uyguladığı için “terör” suçlaması yöneltildi. Bunun ardından belediyeler, kayyım olarak atanan valiler ve vali yardımcılarının yönetimine geçti.

Toplamda ise; 3’ü CHP’li ve 10’u ise DEM Partili olmak üzere şu anda 13 belediye kayyım yönetimine yani İçişleri Bakanlığına bırakıldı.

31 Mart seçimlerinden sonra, CHP’nin kazandığı İstanbul Şişli ve Esenyurt ilçeleri ve DEM Parti yönetimindeki 2 büyükşehir belediyesi olan Mardin ve Van kayyım atanan 13 belediye arasında.

Transferler

Yerel seçimlerden bu yana çeşitli gerekçelerle AK Parti’ye geçen belediye başkanları da oldu. Bugüne kadar 71 belediye başkanı AK Parti’ye geçti.

71 belediye içinde CHP oylarıyla seçilen 1 büyükşehir, 1 il, 12 ilçe ve 4 belde olmak üzere toplam 18 belediyenin başkanı AK Parti’ye geçti. Bu belediyeler arasında Aydın Büyükşehir ve Afyonkarahisar da yer aldı.

Diğer partilerden AK Parti’ye transferler

AK Parti’ye geçen aralarında belde belediyelerinin de bulunduğu 51 belediyenin büyük çoğunluğu ise Yeniden Refah Partili (YRP’li) ve İYİ Partili belediyelerin başkanlarıydı.

Bağımsız kalanlar

Yeniden Refah Partisi’nden seçilen Şanlıurfa Büyükşehir Belediye Başkanı Mehmet Kasım Gülpınar ile CHP’den seçilen Keçiören Belediye Başkanı Mesut Özarslan’ın da bulunduğu en az 4 belediye başkanı bağımsız olarak görevlerine devam ediyor.

Ücretsiz Abone Olun

Stüdyo recap, Turkey recap’in içinden doğdu. Stüdyo recap hızlı gelişen Türkiye haber döngüsünü anlamlandırmanıza yardımcı olmak için kurulan ve Türkçe içeriklere yer veren bağımsız ve okuyucu destekli bir haber platformudur.

Stüdyo recap’in kadrosu, deneyimli parlamento muhabirleri Ceren Bayar, Yıldız Yazıcıoğlu, editör Günsu Durak ve dijital iletişim uzmanı Demet Şöhret’in bir araya geldiği 4 kişilik bir ekip.

Turkey recap ve Stüdyo recap; Turkey recap Medya Ajans Hizmet ve Tic. Ltd. Şti. bünyesinde yer alıyor.

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin:

info@turkeyrecap.com

YouTube: @StüdyoRecap

İnstagram: @studyorecap

Twitter: @studyorecap

Tiktok: @stdyo.recap

LinkedIn: Stüdyo recap

Gelin, sürecin dününü hatırlayalım ve bugününe, ihtimallere, kulislere bakalım.

Süreç; Meclis’in 1 Ekim 2024’te yasama yılı açılışında; Cumhurbaşkanı ve AK Parti Lideri Recep Tayyip Erdoğan’ın “iç cephe” çağrısı ve MHP Lideri Devlet Bahçeli’nin DEM Partililerle tokalaşmasıyla başladı. Ardından PKK Lideri Abdullah Öcalan, İmralı Cezaevi’nden 27 Şubat’ta ilettiği mesajıyla örgütünü feshetme kararını açıkladı. Çözüm arayışında siyasi uzlaşma ve kamuoyu desteği sağlanması amacıyla geçtiğimiz yıl Ağustos itibariyle de TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’un inisiyatifiyle çalışmaya başladı. Süreç Komisyonu 18 Şubat 2025’te ortak raporunu yayımladı.

Mevcut durumda muhalefet cephesi, Kürt sorununun çözümü ve demokratikleşme konusunda ortak raporun önerdiği somut adımların atılmasını bekliyor. Ancak ne rapordaki “geçici ve müstakil yasa” konusunda bir ilerleme var ne de kayyum uygulamasının sona ermesi benzeri demokratikleşme önerileri konusunda adım atıldı.

AK Parti üst düzey yönetimi, rapordaki “kritik eşik” aşaması gerçekleşmediği gerekçesiyle yasal adımların atılmadığını söylüyor. AK Parti’nin sıkça işaret ettiği “kritik eşik”, ortak raporda “Süreçte en kritik eşik, PKK terör örgütünün tüm unsurlarıyla silah bıraktığının ve kendisini tasfiye ettiğinin devletin güvenlik birimlerince tespit ve teyit edilmesidir” olarak ifade ediliyor.

DEM Parti başta olmak üzere muhalefet cephesi ise silah bırakılması için Türkiye’ye dönüş koşullarını içerek yasal düzenleme ihtiyacını vurguluyor.

Muhalefet cephesi, mevcut durumu “duraksama aşaması” olarak yorumluyor.

Bu duraksamayı aşmak için en net çağrı 23 Nisan günü TBMM’nin 106’ncı kuruluş yıldönümündeki konuşmasıyla DEM Parti Eş Genel Başkanı Tuncer Bakırhan’dan geldi. Bakırhan, locada dinleyici konumundaki Cumhurbaşkanı Erdoğan’a “Sayın Cumhurbaşkanı, barış şimdi ona vurulacak mührü bekliyor. İktidar olarak sorumluluk sizdedir. Süleyman sizsiniz, mühür sizdedir. Anaların barış duası sizinledir. Millet hazırdır. Türkiye hazırdır. Tarih hazırdır. Şimdi barışın tam zamanıdır” diye seslendi.

Süreçte adım beklentisi tavan yaptı

Süreçte durum böylesine durgunken, nisan ayındaki bazı açıklamalar ve kulisler gözleri mayıs ayına çevirdi.

Devlet Bahçeli, Bahçeli, 23 Nisan resepsiyonunda “Anadolu huzura, Öcalan umuda, Ahmet’ler makama, Demirtaş yuvasına dönünceye kadar kararımız nettir” açıklamasının sorulması üzerine “Bizim bir özelliğimiz var; sözümüz sözdür” dedi.

29 Nisan günü Erdoğan, “Sürece dair karamsar senaryolar yazanlar, açık söylüyorum, gerçeklerle değil tamamen vehimleriyle hareket etmektedir. Yapılması gerekenler bellidir ve süreç olması gerektiği şekilde ilerlemektedir” mesajını verdi.

Hemen ertesinde 30 Nisan günü Erdoğan ile Bahçeli görüşmesi gerçekleşti. Cumhur İttifakı’nın liderler görüşmesiyle, sürecin 20’nci ayında adım atılacağı beklentisi adeta tavan yaptı.

Süreçte mayıs beklentisi kayyuma mı çarptı?

Nisan ayının ortasından itibaren iktidara yakın medya da mayısta sürecin hareketleneceğine dair haber ve yazılar yazmaya başladı. İktidara yakınlığıyla tanımlanan Hürriyet yazarı Abdülkadir Selvi, mayıs ayında TBMM gündemine PKK’yla ilgili yasal düzenleme sunulacağını iddiasını kaleme aldı.

İktidara yakınlığıyla bilinen bir başka gazeteci Sinan Burhan, mayıs ayında Mardin Büyükşehir Belediyesi’nin seçilmiş Eşbaşkanı DEM Parti’li Ahmet Türk ile Esenyurt Belediyesi’nin seçilmiş Başkanı CHP’li Ahmet Özer’in ü görevlerine döneceğini iddia etti.

İktidar temsilcisi siyasetçiler de Meclis kulislerinde mayıs ayında önemli adımların atılabileceğine dair söylemlerde bulundu.

Atılması beklenen ilk adım da Mardin ve Esenyurt’un seçilmiş başkanlarının göreve dönmesiydi. Ancak 2 Mayıs günü; İçişleri Bakanlığı, Mardin Büyükşehir Belediyesi Başkanlığındaki kayyum görevlendirme süresini iki ay daha uzattı.

“Kayyum yasasıyla ilgili bir değişiklik yakın zamanda gündeme alınacak gibi görünmüyor”

Bu durumu süreçteki duraksamanın devamı olarak yorumlayanlar olduğu gibi aksi kulisler de yazıldı. 24 Saat’ten Nergis Demirkaya’nın haberine göre; AK Partili yöneticilere göre Özer ve Türk hakkındaki cezalar kalkmadan adım atılırsa hukukun dışına çıkılmış, siyaset hukuka yön vermiş olur. Yani “İki Ahmet”in göreve iadesi için ya kayyım yasasının kaldırılması ya da kayyım atanmasına yol açan terör suçunun düşmesi gerekiyor.

Öte yandan AK Parti içinde “Sadece PKK terör örgütü yok. Başka örgütler de çıkabilir. Devletin kendini koruması için düzenleme kalmalı” diyenler de var. Habere göre kayyum yasasıyla ilgili bir değişiklik kararı verilse de yakın zamanda gündeme alınacak gibi görünmüyor.

Bahçeli kapıyı araladı: ‘Barış Süreci ve Siyasallaşma Koordinatörlüğü’

“Mayıs ayına dair beklentiler karşılık bulacak mı?” sorusu belirsizliğini korurken MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’den bir kez daha ezber bozan bir açıklama geldi. Sürecin duraksamasının en önemli gerekçesi olarak gösterilen “Öcalan’ın statüsü” için Bahçeli, “Abdullah Öcalan için statü açığı varsa bu açık; Türkiye Cumhuriyeti lehine, terörsüz Türkiye başarısına hizmet edecek şekilde ele alınmalıdır. Bu tartışmalara son vermek için bunun adının ‘Barış Süreci ve Siyasallaşma Koordinatörlüğü’ olmasını öneriyorum. Başka alternatifler de önerilebilir. Temennimiz PKK’nın kurucu önderliğinin bir tanım altında görev yapmasıdır” açıklamasını yaptı.

Son söz iktidarda, iktidar temsilcileri umutlu

Başta DEM Parti olmak üzere muhalefet geri dönüşler ve demokratikleşme için gerekli adımların atılması için talepte bulunsa da son söz iktidarda. Silahları bırakıp dönme konusunda adım atma inisiyatifi de örgütte.

AK Parti üst düzey yönetimi, yasal adımların atılmaması için silah bırakma sürecinin tamamlanması gerektiği konusunda ısrarcı. KCK yöneticisi Murat Karayılan ise, son açıklamasında “İktidarın adım atması için gerekenlerin hepsini eksiksiz bir biçimde yaptığımız aşikardır. Bir örgütün 42 yıldır yürüttüğü mücadele tarzı olan silahlı mücadele stratejisini sona erdirmesi ve kendini feshetmesi sıradan bir karar değildir” dedi.

Bu noktada iki tarafın ortaklaştığı bir yol bulunduğuna dair işaretler, iktidara yakın medya tarafından kaleme alındı. Türkiye gazetesinin haberine göre; MİT Başkanı İbrahim Kalın, kısa süre önce AK Parti yönetimine süreçle ilgili bir sunum yaptı. Bu sunuma göre MİT, hem yasal süreçler hem de “teyit ve doğrulama mekanizması” konusunda teknik hazırlıklara başladı. Çerçeve yasa çıkarılmasının ardından, Türkiye’ye gelmek isteyen kişiler güvenlik bürokrasisi tarafından kurulacak “doğrulama ve teyit mekanizmasının” denetiminden geçirilecek. Örgüt üyelerinin dönüşlerinde belirleyici yetki bu mekanizmada olacak.

Bahçeli’nin ‘Barış Süreci ve Siyasallaşma Koordinatörlüğü’ önerisinin mayıs ayında hayat bulup bulmayacağını da izleyip göreceğiz.

Sözün özü, süreçte mayıs beklentisi hala yüksek olmakla birlikte gözler AK Parti iktidarında.

Ücretsiz Abone Olun

Stüdyo recap, Turkey recap’in içinden doğdu. Stüdyo recap hızlı gelişen Türkiye haber döngüsünü anlamlandırmanıza yardımcı olmak için kurulan ve Türkçe içeriklere yer veren bağımsız ve okuyucu destekli bir haber platformudur.

Stüdyo recap’in kadrosu, deneyimli parlamento muhabirleri Ceren Bayar, Yıldız Yazıcıoğlu, editör Günsu Durak ve dijital iletişim uzmanı Demet Şöhret’in bir araya geldiği 4 kişilik bir ekip.

Turkey recap ve Stüdyo recap; Turkey recap Medya Ajans Hizmet ve Tic. Ltd. Şti. bünyesinde yer alıyor.

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin:

info@turkeyrecap.com

YouTube: @StüdyoRecap

İnstagram: @studyorecap

Twitter: @studyorecap

Tiktok: @stdyo.recap

LinkedIn: Stüdyo recap

En geç 6 ay sonra uygulamaya geçilecek.

5651 sayılı kanun, 2007 yılında yasalaştığı günden bugüne internet ortamında basın ve ifade özgürlüğü alanında tartışmalı sonuçlara yol açtı. AK Parti iktidarı, hayata geçirdiği ilk versiyonuyla sosyal medya alanında yeterli kontrolü sağlayamadığı görüşüyle kanunda değişikliklere imza attı.

Kanunda 2008, 2011, 2013, 2014, 2015, 2016, 2019, 2020, 2022 ve 2025 yıllarında yapılan değişikliklerle internet ortamında küresel şirketlere yönelik yaptırımları hayata geçirdi. Küresel sosyal medya platformu şirketleri için Türkiye’de temsilci bulundurma koşulunun yanı sıra internet erişimini sınırlayan bant daraltması gibi yaptırımlar sonucunda, özellikle haber içeriklerinin engellemesinde artış gözlendi.

AK Parti iktidarı ise mevcut düzenlemelere ek olarak, dünyada Avustralya gibi örneklerde hayata geçirildiği üzere 15 yaş altındaki çocukları koruma gerekçesiyle yeni düzenlemesini Meclis’ten geçirdi.

Stüdyo recap olarak 6 ay sonra uygulamaya geçirilecek yeni düzenlemeyle ilgili son bilgileri aktarmak istiyoruz.

Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, Türkiye’de sosyal medya platformlarına 15 yaş altına giriş yasağı ve kimlik doğrulama uygulaması için BTK (Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu) ile Siber Güvenlik Başkanlığı’nın 6 ay içinde çalışmasını tamamlayacağını açıkladı. Göktaş’ın açıklamasına göre; Türkiye Cumhuriyeti yurttaşları artık e-Devlet şifresi aracılığıyla yaş doğrulamasıyla sosyal medya kullanıcısı olarak ilgili platformlara erişim sağlayabilecek.

VPN sınırlaması gündemde

Bu arada Cumhurbaşkanı ve AK Parti lideri Recep Tayyip Erdoğan, 20 Nisan günkü açıklamasında, internet ortamında en başta “filtreleme” yapılması gerektiğini belirterek, kimlik denetimini aşma girişimine karşı VPN kullanımını da önleyecek teknik önlemler alınmasını planladıklarının işaretini verdi.

Keza Stüdyo recap’in edindiği bilgilere göre; Erdoğan’ın açıklaması doğrultusunda AK Parti Grubu, yeni düzenleme, TBMM Genel Kurulu gündemindeyken VPN platformlarını da düzenlemeye dahil etmek istedi. BTK kararlarıyla Türkiye’de VPN platformlarına erişim engellemesi yapılıyor olmasına rağmen bunun yeterli olmadığı görüşüyle AK Parti, VPN sağlayıcısı şirketler için de 5651 sayılı düzenlemedeki şartları, yaptırımları uygulamayı amaçladı. Ancak VPN’lerle ilgili düzenleme girişimi muhalefet cephesinden tepkiyle karşılanınca AK Parti iktidarı bununla ilgili yeni yasa teklifi hazırlamak üzere şimdilik bu değişiklikten vazgeçti.

AK Parti yöneticisi bir isim, “Muhalefet maalesef tüm düzenlemeyi Komisyon’a geri çekmemizi, aylarca tartışmamızı istedi. Oysa sonuçta 15 yaş altındaki çocuklarımızı korumak için yasağı internet ortamına koyduğumuzda alternatif erişim araçlarını da engellememiz gerekiyor. Ama maalesef sağlıklı bir internet ortamı oluşturmamızı ‘özgürlükleri savunuyoruz’ diyerek engelliyorlar. Ama tabii biz konu üzerinde çalışacağız” ifadesini kullandı.

Neden “fişleme” ve ifade özgürlüğü tehdidi olarak eleştiriliyor?

Sosyal medyaya e-Devlet platformu aracılığıyla giriş yapıldığında 15 yaş altındakiler engelleneceği gibi tüm yurttaşlar açısından hangi sosyal medya platformlarında hangi hesaplara ve hatta ne zaman girişler yapıldığı tespitini yapılması da mümkün olacak görünüyor.

İFÖD kurucularından Prof. Dr. Yaman Akdeniz ise, internet ortamıyla ilgili son kanuni düzenlemeyi “15 yaş altı yasağı kılıfıyla getirilen e-Devlet üzerinden yaş doğrulaması, aslında tüm toplum için zorunlu bir ‘dijital kimlik’ ve fişleme uygulamasıdır. Otoriter bir gözetim toplumuna geçişin altyapısı artık resmen hazır” olarak özetiyor.

Sosyal medya platformları yaş doğrulama önlemi almak zorunda olacak

Kanuni düzenlemeye göre; dijital oyun platformları dahil olmak üzere X (Twitter), Instagram, Facebook gibi tüm sosyal ağ sağlayıcı platformlar, 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunamayacak ve bu hizmetin sunulmaması konusunda yaş doğrulama dahil gerekli tedbirleri almakla yükümlü olacak.

Sosyal ağ sağlayıcı, 15 yaşını doldurmuş çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet sunma konusunda gerekli tedbirleri alacak. Bu kapsamdaki önlemler, sosyal ağ sağlayıcısı platformunca kendi internet sitesinde yayınlanacak.

Sosyal ağ sağlayıcı; açık, anlaşılır ve kullanıma elverişli ebeveyn kontrol araçları da sağlayacak.

Sosyal medya platformları gibi Türkiye’den günlük erişimi 100 binden fazla olan yurt dışı kaynaklı oyun platformu da artık Türkiye’de temsilci bulundurmak gibi internet ortamıyla ilgili tüm yaptırımlara tabi olacak.

Ücretsiz Abone Olun

Stüdyo recap, Turkey recap’in içinden doğdu. Stüdyo recap hızlı gelişen Türkiye haber döngüsünü anlamlandırmanıza yardımcı olmak için kurulan ve Türkçe içeriklere yer veren bağımsız ve okuyucu destekli bir haber platformudur.

Stüdyo recap’in kadrosu, deneyimli parlamento muhabirleri Ceren Bayar, Yıldız Yazıcıoğlu, editör Günsu Durak ve dijital iletişim uzmanı Demet Şöhret’in bir araya geldiği 4 kişilik bir ekip.

Turkey recap ve Stüdyo recap; Turkey recap Medya Ajans Hizmet ve Tic. Ltd. Şti. bünyesinde yer alıyor.

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@turkeyrecap.com

Sosyal medya hesaplarımız:

Youtube: @StüdyoRecap

Instagram: @studyorecap

Twitter: @studyorecap

Tiktok: @stdyo.recap

Bluesky: @studyorecap.bsky.social

Geçen hafta başta ANKA muhabiri Esra Tokat olmak üzere bazı gazetecilerin gözü bu davanın üzerindeydi. Örgüte yönelik operasyonun yapılmasından bugüne de T24 muhabiri Asuman Aranca‘nın, şu anda tutuklu bulunan gazeteciler Alican Uludağ ve İsmail Arı‘nın haberleri de pek çok gerçeği açığa çıkarmıştı.

Bu yazıda; yargı, siyaset, emniyet ilişkileri eksenli tartışma yaratan bu davaya geçen hafta görülen tekrar duruşmasındaki ifadeler çerçevesinde odaklanacağız.

Önce kısaca davanın geçmişini hatırlayalım.

Süleyman Soylu’nun yerine 14 Mayıs 2023’teki seçimlerin ardından İstanbul Valisi Ali Yerlikaya’nın atanmasıyla uzun yıllardır Ankara’da aktif olan Ayhan Bora Kaplan suç örgütüne operasyon düzenlendi. Kaplan, 7 Eylül 2023’te Esenboğa Havalimanı’na giderken Ankara Emniyet Müdürlüğü ekiplerince gözaltına alındı. Kaplan’ın kaçmaya çalıştığı iddia edildi.

Tam burada not düşmekte fayda var; Ayhan Bora Kaplan operasyonu başladığı günlerde, operasyonu yapan polisler işaret edilerek “polis hükümete darbe yapacak” söylemi dillendirilmeye başlandı. Hatta bu söylemi MHP genel Başkanı Devlet Bahçeli de grup toplantısında dile getirdi. T24’ten Tolga Şardan, İçişleri Bakanı Yerlikaya’nın, Bahçeli’yi ziyaret ederek operasyonun hükümete darbe olmadığını anlattığını yazdı. Geçtiğimiz ay ise “Ayhan Bora Kaplan suç örgütü operasyonunu gerçekleştiren polislere kumpas kurulduğu” iddiasıyla bir iddianame daha hazırlandı.

Son olarak MHP Genel Başkan Yardımcısı İzzet Ulvi Yönter’in, Ayhan Bora Kaplan’la ilişkileri olduğu, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’ye örgütün çıkarı doğrultusunda konuşma yaptırdığı, Bahçeli’nin “darbe girişimi” konuşmasının perde arkasında İzzet Ulvi Yönter’in bulunduğu iddia edildi. Yönter, geçtiğimiz ay genel başkan yardımcılığı görevinden istifa etti. İstifanın arka planında ABK örgütü ile ilişkileri olduğu iddia edildi.

Tüm süreçte, suç örgütünün, başta polisler olmak üzere kamu görevlileriyle ilişkileri olduğu sıkça iddia edildi, dosya kapsamında tutuklanan, açığa alınan polisler oldu. Bu polislerin Soylu’nun İçişleri Bakanlığı döneminde üst düzey görevlere gelen polisler olduğu iddia edildi. Soylu’nun İçişleri Bakanlığı döneminde Kaplan hakkındaki şikayetlerin üzerinin kapatıldığı da iddialar arasında yer aldı.

Örgütün, aralarında dönemin Ankara Cumhuriyet Başsavcısı Yüksel Kocaman’ın da olduğu üst düzey yargı mensuplarıyla ilişkili olduğu ve yargıda bir klik tarafından korunduğu da iddia edildi.

Örgüte ve örgütün ilişkilerine dayalı tüm bu iddialara dayalı soruşturma sonrasında, 2023 yılında Ayhan Bora Kaplan (ABK) suç örgütüne ilişkin, 17’si tutuklu 61 sanık hakkında Ankara 32. Ağır Ceza Mahkemesi’nde dava açıldı.Yargılama sonucunda Kaplan’a 68, diğer sanıklara da çeşitli sürelerde hapis cezası verildi. Karara ilişkin istinaf başvurusu yapıldı. İstinaf Mahkemesi, önce kararının onanmasına hükmetti. Ancak yapılan olağanüstü itirazla ABK suç örgütü üyelerinin yeniden yargılanması kararı verildi.

İşte geçen hafta, bu yeniden yargılama kararı sonucu duruşma görüldü.

Ankara 32. Ağır Ceza Mahkemesi’nce Sincan Cezaevi Kampüsü’ndeki 1 haftalık duruşma maratonunda, sanıkların ifadelerinden öne çıkan bazı ifadeler:

• Sanık Erhan Bakioğlu’nun avukatı Baran Tansu, dosyada yer alan bir belgeye dikkat çekerek “Basın olduğu için açık söyleyemiyorum. Evrakta öyle isimler var ki gündemi sarsar. Genç bir avukatım başımın yanmasını istemiyorum” dedi.

• Sanık Muhammed Kaplan, “Bana, ‘Muhammed, 15 Temmuz’da silahları nereden aldınız?’ diye soruldu. Ben de ‘Milli İstihbarat’tan aldık’ dedim“ diye konuştu.

• Müşteki sanık eski Ankara İl Emniyet Müdür Yardımcısı Murat Çelik, “Bu örgütün lideri Ayhan Bora Kaplan da değil, daha büyük kişiler var. Siyasete de bir yere kadar sızmışlar maalesef. Bunların üst aklı var. Eski Ankara İl Emniyet Müdür Yardımcısı Alp Aslan üst akıl. Araba almışlar başsavcıya, dün yayımlanmış haberlerde. Böyle bir örgütle biz nasıl mücadele edeceğiz?” dedi.

• Müşteki sanık komiser Gökhan Karaca, dönemin Ankara Cumhuriyet Başsavcıvekili Ahmet Yıkılmaz’ın, şüpheli olarak değerlendirilen Ayhan Bora Kaplan’ın kardeşi ile avukatı Cengiz Haliç başta olmak üzere bazı isimlerin gözaltı listesinden çıkarılmasını sağladığını söyledi.

• Müşteki sanık eski Organize Suçlarla Mücadele Müdür Yardımcısı Şevket Demircan’ın avukatı Recep Öksüz “Örgüt ahtapot gibi, bir tarafı medyaya, bir tarafı yargıya, bir tarafı emniyete dayalı. Susurluk skandalının belki de on katı derecede skandala sebebiyet verecek kadar güçlü bir örgüt” dedi.

• Duruşma devam ederken T24’ten Asuman Aranca, dosyaya Ankara Başsavcısı ve Yargıtay üyesi Yüksel Kocaman adına gönderilen araç ödemesinin de yer aldığı bir tutanak girdiğini haberleştirdi.

Davanın bir sonraki duruşması 1 Haziran’a ertelendi.

Ücretsiz Abone Olun

Stüdyo recap, Turkey recap’in içinden doğdu. Stüdyo recap hızlı gelişen Türkiye haber döngüsünü anlamlandırmanıza yardımcı olmak için kurulan ve Türkçe içeriklere yer veren bağımsız ve okuyucu destekli bir haber platformudur.

Stüdyo recap’in kadrosu, deneyimli parlamento muhabirleri Ceren Bayar, Yıldız Yazıcıoğlu, editör Günsu Durak ve dijital iletişim uzmanı Demet Şöhret’in bir araya geldiği 4 kişilik bir ekip.

Turkey recap ve Stüdyo recap; Turkey recap Medya Ajans Hizmet ve Tic. Ltd. Şti. bünyesinde yer alıyor.

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@turkeyrecap.com

Sosyal medya hesaplarımız:

Youtube: @StüdyoRecap

İnstagram: @studyorecap

Twitter: @studyorecap

Tiktok: @stdyo.recap

Bluesky: @studyorecap.bsky.social

ANKARA- Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu olma iddiası ve temelindeki ‘altı ok’un işaret ettiği değerlerle ülke siyasetinde ‘merkez’ noktada ama Bülent Ecevit’li yıllarında edindiği bakış açısıyla “sosyal demokrat” siyasi çizgiye sahip Cumhuriyet Halk Partisi… Tarihi boyunca parti içi muhalefete sahip olmuş hatta ülkedeki merkez sağ siyaset sembolü Demokrat Parti’yi de kendi içinde yaratan CHP, şimdi yine yeniden sancılı günler, aylar yaşıyor.

Bugünkü sancılı dönemin gerekçesi Kemal Kılıçdaroğlu’nun kaybettiği, Özgür Özel’in genel başkan seçildiği 4-6 Kasım 2023’teki CHP 38. Olağan Kurultayı aleyhine yürütülen yargı süreci. Kurultay’ın seçim sonucu, mevcut parti yönetimi aleyhine “hukuken yok hükmünde” kararı alınması anlamındaki “mutlak butlan” talepli yargı dosyası ile yine Ankara kulisleri gündeminde.

Peki, “mutlak butlan” talepli bu yargı sürecini CHP’ye yönelik “Demokles’in Kılıcı” olarak mı, yoksa “bölünme sancısı” olarak mı yorumlamalıyız?

Önce kısaca ne olduğunu hatırlamaya çalışalım…

Söz konusu davada “CHP 38’nci Olağan Kurultay süreci, delegelerce rüşvet alındığı için sakatlandı” iddiası sunuluyor. Bu dava sonucunda Özel’in yerine CHP Genel Başkanı sıfatıyla Kılıçdaroğlu’nun yeniden görev alacağı iddiası kulisleri uzun bir süredir meşgul ediyor.

CHP yönetimi, Ankara 42. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde “mutlak butlan” talepli dava dosyasına karşı Nisan 2025’te 21’nci ve Eylül 2025’te 22’nci olağanüstü kurultaylarını gerçekleştirdi. Ancak bu kurultaylara rağmen delegeler eksenli tartışma sona ermedi. Bu kez CHP, yeni delegelerle 39. Olağan Kurultayı, 28-30 Kasım 2025’te yapıldı. Yani CHP yeni delegelerle yeni ve olağan bir kurultay yaptı. Bunun üzerine Ankara 42. Asliye Hukuk Mahkemesi, “dosya konusuz kaldı” gerekçesiyle 24 Ekim 2025’te “mutlak butlan” talepli davayı reddetti. Aralık 2025’te dosya hakkındaki ret kararı, usul yönünden kaldırıldı.

Şimdi istinaf aşamasındaki dosyada, “esastan inceleme” kararı alınması beklentisi gündemde. Kulislerde; 3’e 2 oy çokluğuyla istinaf mahkemesi tarafından “mutlak butlan” veya “çağrı heyeti” şeklinde “tedbirli bozma kararı” verilebileceği konuşuluyor.

Kemal Kılıçdaroğlu “Göreve hazırım”; CHP yönetimi “Direniriz”

Kemal Kılıçdaroğlu’nun, parti liderliğine dönüş hazırlığında olduğu da bugünlerde kulislerin gündeminde.

Özgür Özel’in seçildiği kurultay aleyhindeki iddiaları benimsediği vurgulanan Kılıçdaroğlu, “parti arınmalı” mesajını Kasım 2025’te paylaştı. Bu paylaşım, iktidar medyasında aktarılmakta olan ve Kılıçdaroğlu’na atfedilen CHP yönetimi ve İmamoğlu aleyhindeki ifadelerin doğruluğuna dair yorumları güçlendirdi.

Kılıçdaroğlu, partisinde arınma gerektiğini öne sürse de hemen sonrasındaki olağan kurultayda, genel başkan adayı olmadı ve yakın çevresi alternatif Parti Meclisi (PM) listesi de çıkarmadı. Ancak kendi Cumhurbaşkanı adaylığı adaylığı döneminde, aleyhine sayısız manşetler atan Sabah gazetesine röportaj vermeyi tercih etti. “Partide arınma” konusunda “Ben Kemal Bey’in bu açıklamasının parti tarihinde bir istisna olarak kalmasını ümit ediyorum” diyen Özel ise, olağan kurultayda yeniden genel başkan seçildi.

Kemal Kılıçdaroğlu, kendisine yönelik eleştirilere “Kayyum gelse daha mı iyi olur? değerlendirmesiyle yanıt verirken, istinaf mahkemesince kendisine CHP Genel Başkanlığı yolu açılırsa “görevi kabul ederim” yanıtını verdi.

Özgür Özel ve parti yönetimi en başından beri, dava başlangıcında Erdoğan’ın yaptığı “şaibeli kurultay” çıkışını hatırlatarak davayı “CHP aleyhindeki siyasi davalardan birisi” olarak değerlendiriyor. Kemal Kılıçdaroğlu “kayyum” görevini kabul edecek olursa İstanbul’da Gürsel Tekin örneğinde olduğu gibi bunu kabul etmeyeceklerini vurguluyor.

Erdoğan’ın mesajı, Hüsamettin Cindoruk’un cenazesi ve hasta ziyaretleri

Meselenin hukuki ve siyasi boyutunu böyle özetleyebiliriz. Bugünlerde istinaf sürecine dair kulisler hareketli ve mutlak butlan kararının çıkabileceğine dair yorumlar çoğalmaya başladı. Bu yorumları güçlendiren birkaç gelişme de hafta başında yaşandı. Meclis eski başkanı Hüsamettin Cindoruk’un İstanbul’daki cenaze töreni ve aynı gün Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın sosyal medya hesabından yaptığı paylaşım…

Cenazede Özel ve yanındaki İstanbul İl Başkanı Özgür Çelik’le tokalaşmayan Kılıçdaroğlu’nun, kayyum il başkanı Gürsel Tekin’le sohbeti “tavır alma” olarak yorumlandı.

Aynı gün Erdoğan, Özel’i hedef alarak, Kılıçdaroğlu’na atıfla CHP’de arınma çağrısı yaptı.

CHP’yle ilgili “mutlak butlan” tartışması bir hasta ziyareti ile de alevlendi. Kılıçdaroğlu, kayyum il başkanı Gürsel Tekin’le birlikte Erdoğan’a yakınlığı ile bilinen İbrahim Tatlıses’i ziyaret etti.

CHP’de taraflar ne düşünüyor?

Stüdyo Recap’e konuşan CHP’liler “Kayyum Tekin’le kayyum pozu veriyor, amacını ortaya koyuyor”, “Kemal bey CHP’yi gözden çıkarmış, parti için değil AK Parti iktidarı için görev almaya hazırlanmış” yorumlarında bulundu.

Sonuçta bu hafta içerisindeki tüm gelişmeler, Ankara kulislerinde CHP’de yönetim değişikliği sancısına yol açarak, “mutlak butlan” kararı alınacağı iddiasını gündemde tutuyor. Partide il ve ilçe teşkilatlarında olası kayyum genel başkanlığa direnç olacağı işaret ediliyor.

“CHP’de bölünme sancısı” olduğuna dair yorumları, Stüdyo Recap’e değerlendiren üst düzey bir CHP yöneticisi, “Asıl sorunumuz Meclis grubumuz. Maalesef arkadaşlarımızın partide yönetim koltukları hayalleri var. Ama hayal görüyorlar. CHP örgütüyle seçmen tabanıyla değişim istedi ve bunu gerçekleştirdi” görüşünü ifade etti.

“Mutlak butlan” tartışmasında Erdoğan’ın kamuoyu algısı amacı olduğuna da dikkat çeken bir CHP yöneticisi de, “Gelecek Cumhurbaşkanlığı Seçimi’ne kadar CHP üzerinde bu yargı dosyası Demokles’in Kılıcı olarak duracak. Amaç CHP’yi tartıştırmak. Seçmenlerde ‘CHP’liler kendi arasında anlaşamıyor’ algısı yaratmak” dedi.

Öte yandan; sadece Özel’in genel başkan seçildiği kurultay aleyhine açılan dava değil belediyelere yönelik yargı operasyonları da sürüyor. Özel yönetimi, “Amaç CHP’de gerçekten iktidar değişimi için çabalayan, mücadele eden kadrolardan kurtulmak. İktidar değişimi için CHP’de değişim gerçekleşti. AK Parti bunu görüyor, iktidar değişimi talebinde CHP kadrosu yerine kontrol edebileceği parti yönetimi istiyor” diyor.

Kılıçdaroğlu’na yakın bir milletvekili ise, “Bizler partideki kirlenmeyi görüyoruz. Arınma ihtiyacını görüyoruz. CHP, her kademede yolsuzluğa bulaşmış isimlere bırakılamaz. Partide arınma olmazsa günün sonunda partide bölünme olacaktır. Parti bir yol ayrımına gelecektir” yorumlarını yapıyor.

Öyle görünüyor ki Ankara kulislerinde “mutlak butlan” talepli dosya CHP içerisinde sancılı günlere gerekçe olmaya devam edecek.

Ücretsiz Abone Olun

Stüdyo recap, Turkey recap’in içinden doğdu. Stüdyo recap hızlı gelişen Türkiye haber döngüsünü anlamlandırmanıza yardımcı olmak için kurulan ve Türkçe içeriklere yer veren bağımsız ve okuyucu destekli bir haber platformudur.

Stüdyo recap’in kadrosu, deneyimli parlamento muhabirleri Ceren Bayar, Yıldız Yazıcıoğlu, editör Günsu Durak ve dijital iletişim uzmanı Demet Şöhret’in bir araya geldiği 4 kişilik bir ekip.

Turkey recap ve Stüdyo recap; Turkey recap Medya Ajans Hizmet ve Tic. Ltd. Şti. bünyesinde yer alıyor.

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@turkeyrecap.com

Sosyal medya hesaplarımız:

Youtube: @StüdyoRecap

İnstagram: @studyorecap

Twitter: @studyorecap

Tiktok: @stdyo.recap

Bluesky: @studyorecap.bsky.social

ANKARA- CHP, bir süredir dile getirdiği erken seçim çağrısına olumlu yanıt alamaması nedeniyle “Meclis’te istifalar yoluyla ara seçim yapılması” ihtimalini tartışmaya açtı. Ancak TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, Anayasa ve iç tüzükteki aritmetik çoğunluk gerekliliğini işaret etti.

Mevcut durumda, AK Parti ve MHP haricinde tüm muhalefet cephesi, CHP’yi destekleseler bile, milletvekili istifalarının kabulü için de ara seçim kararı için de 301 oy gerekli. Yani “Meclis’te istifalar yoluyla ara seçim yapılması” ihtimali çok zayıf görünüyor. Zira sandalye çoğunluğu AK Parti ve MHP’de.

Milletvekilliği için ara seçim senaryosunda durum böyleyken yerel yönetimlerde ise ara seçim yapılması için de o seçim bölgesindeki belediye meclisinde çoğunluğunun boşalma şartı bulunuyor ya da yine TBMM’de oy çokluğuyla yasa değişiklikle yerelde ara seçim kararı alınması gerekiyor. CHP açısından belediyelerde seçimi zorlama olanağı da “çok ama çok zor” olarak yorumlanıyor.

Peki, “ara seçim” eksenli tartışma, Türkiye’nin gündemine nasıl geldi? Ara seçim kararı alınmasının koşulları neler? Konuya ilişkin hangi açıklamalar yapıldı. Detaylara bakalım…

Talep ilk olarak nasıl gündeme geldi?

Ara seçim talebi, Bursa Büyükşehir Belediyesi Başkanı Mustafa Bozbey’in 31 Mart günü gözaltına alınması üzerine CHP Genel Başkanı Özgür Özel tarafından gündeme getirildi. Özel, hem TBMM’de hem de yerel yönetimlerde sandık kurulması gerektiğini söyledi.

“Yaşadıklarımız bir CHP meselesi değildir. Bu darbe, milletin seçme ve seçilme hakkına yapılmış bir darbedir” diyen Özel, operasyon düzenlenen tüm belediyelerde seçim yapılmasını önerdi. Cumhurbaşkanı ve AK Parti Lideri Recep Tayyip Erdoğan’a seslenen Özel, seçim yapılması ve CHP’nin kaybetmesi halinde siyaseti bırakacağını da açıkladı.

TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’un mevcut 8 boş milletvekilliği sandalyesi için inisiyatif alması gerektiğini söyleyen Özel, “Boşalan sekiz koltuk için seçim yapacaksak, Numan Bey harekete geçmeli. Onlar sekiz milletvekili için planlamıyorsa, boş sandalye sayısı 30’a ulaştığında mecbur yaparlar. O zaman yapmazlarsa da ‘seçimden, sandıktan kaçmak’ gibi siyasi bir maliyeti var” açıklamasında bulundu.

Özel, “Bunun için AK Parti ile uzlaşmamız gerekmiyor. AK Parti’nin Anayasa’ya uyması yeterli. Seçimlerden 30 ay geçtikten sonra ve normal seçim tarihinden bir yıl öncesine kadar ara seçim yapılabilir” diyerek teknik ve Anayasal koşulların oluştuğuna da işaret etti.

AK Parti’de ilk açıklama Çelik’ten

Özel’in seçim restine karşılık AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik, “Seçim olsa bu CHP yönetimi ağır bir yenilgiyle karşı karşıya kalır” açıklaması yaptı. Çelik, ayrıca seçim talebi için “dünya gerçekliğinden kopuk” değerlendirmesinde bulundu.

Erdoğan, gündemlerinde olmadığını söyledi

Cumhurbaşkanı Erdoğan ise, kabine toplantısı sonrasındaki açıklamasında, “Ne hükümetimizin ne milletimizin yakın vadedeki siyasi koordinatlarında erken veya ara seçimin yer almadığının bilinmesini istiyorum” dedi.

Anayasa ve mevzuat ara seçimde hangi şartları işaret ediyor?

Türkiye’de “ara seçim” koşulları, Anayasa’nın 78’inci maddesi ve 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu’nun 7’nci maddesi ile düzenleniyor.

Anayasa uyarınca iki durumda ara seçim olasılığı ortaya çıkıyor. Birincisi TBMM’de en az 30 milletvekili sandalyesinin istifa, ölüm veya vekillik düşürülmesi sonucunda boşalması. İkincisi ise bir ilin veya bir seçim çevresini temsil eden milletvekili kalmazsa o zaman ara seçime gidilmesi.

Kanunda ise, “Anayasa gereği, ara seçim her seçim döneminde bir defa yapılır ve genel seçimden 30 ay geçmedikçe ve genel seçimlere 1 yıl kala ara seçime gidilemez. Ancak, bir ilin veya seçim çevresinin TBMM’de üyesi kalmaması halinde boşalmayı takip eden 90 günden sonraki ilk pazar günü o seçim çevresinde ara seçime gidilir” hükümleri bulunuyor.

CHP’nin “ara seçim” talebi, tüm Türkiye’yi sandığa götürecek ve Cumhurbaşkanı seçim sandığı kurulacak bir seçim değil. CHP, 30 milletvekilinin istifasıyla boşalacak milletvekili sandalyeleri için ilgili illerde sandık kurulabilmesini tartışıyor. Ancak bu yöntemle ara seçime gidilmesi önünde anayasal şartlar, yani “Meclis Aritmetiği” engeli bulunuyor.

TBMM’de ara seçim kararı için oy şartı

TBMM’de “erken seçim” kararı alınması için üye tam sayısının beşte üç çoğunluğuna, yani en az 360 “kabul” oyuna ihtiyaç varken, “ara seçim” kararı için ise 30 milletvekilinin istifası ve salt çoğunluk yani 301 “kabul” oyu şartı bulunuyor.

Meclis’te an itibariyle 592 milletvekili bulunuyor. 600 sandalyeden 8’i boş durumda. CHP yönetimi,14 Mayıs 2023’teki Genel Seçimler üzerinden 30 ay geçtiği için (Anayasa’da ara seçim için 30 ay geçmiş olması koşulu bulunuyor) bu 8 sandalyenin temsil ettiği illerde ara seçim yapılması gerektiği görüşünde.

Özgür Özel, ara seçim seçeneğine ilişkin, “Şimdi ara seçimin kaçınılmaz olarak yapılacağı dönemdeyiz. Son bir yıl olursa yapamayız. Bu ara seçim 1960’tan beri yapıldı. 1960’tan beri bundan İnönü kaçmadı, Demirel kaçmadı, Ecevit kaçmadı, Özal kaçmadı, Erbakan kaçmadı, şimdi Erdoğan kaçacak mı? Şimdi ara seçim zamanı ve bu ara seçim gerekli olan, yapılacağı yerler belli. Bunun en geniş coğrafyada yapılmasını ister miyim? İsterim. Adımlar atar mıyım? Atarım” çıkışını yaptı.

Özel, bu çıkışıyla CHP’de, boş 8 sandalyeyi 30’a tamamlayacak ara seçim istifalarının olabileceğinin de sinyalini verdi.

Ancak CHP milletvekilleri istifa etse bile meclis aritmetiğinin seçime engel olabileceği yorumu yapılıyor. Çünkü CHP’li vekiller istifa dilekçesi verdiğinde, bunun resmileşmesi için Meclis onayı, TBMM Genel Kurulu’nda salt çoğunluğun istifaları onaylaması şartı aranıyor. Yani 301 oy…

TBMM aritmetiğinde; MHP ve AK Parti ile Cumhur İttifakı’na bağlı olan bağımsız milletvekilleri ve Cumhur İttifakı’yla birlikte hareket eden siyasi partilerin milletvekilleri 334 sandalyeye sahip.

Aritmetik CHP cephesinden varsayıldığında, Meclis’teki diğer tüm partiler dahil olsa bile 267 “kabul” oyuna ulaşabiliyor.

Her durumda muhalefet, TBMM aritmetiğinde 301 salt çoğunluk oyuna ulaşamıyor. Yani ara seçim sadece AK Parti ve MHP milletvekillerinden “fire” olması durumunda mümkün olabiliyor.

TBMM Başkanı ne dedi? Siyaset arenasında ara seçim nasıl karşılanıyor?

Son olarak, TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş da ara seçim talebine kapıyı kapattı.

Kurtulmuş, “Anayasamızda hangi şartlar altında ara seçime gidilebileceği çok nettir ve milletvekili istifaların hangi şekilde kabul edilebileceği açıktır. Bu konuda karar alma yetkisi TBMM’dedir. Ara seçimin nasıl yapılabileceği Anayasa’da ve iç tüzükte bellidir. O şartlar yerine geldiğinde bu olur ama karar verecek olan Genel Kurul’dur ve Genel Kurul’un böyle bir karar alması şarttır. Yani burada TBMM Başkanlığı’na en ufak bir inisiyatif bırakılmamıştır” dedi. Kurtulmuş, bu açıklamasıyla TBMM Genel Kurulu’ndaki oylama aritmetiğini işaret etti.

Diğer siyasi partilere baktığımızda ise;

DEM Parti’de önce Parti Sözcüsü Ayşegül Doğan, “Çağrının nedenini anlıyoruz. Ancak öncelik demokratikleşme adımları olmalı. CHP bu konuda öncü olmalı. Seçim atmosferi tartışması birçok konunun üstünü örter” dedi.

Ardından Özgür Özel’in DEM Parti Genel Merkezi’ni ziyaretinde ise Tülay Hatimoğulları, ara seçim yönünde kararı parti kurullarında değerlendirmek gerektiğini belirterek, “DEM Parti olarak toplum talepleri doğrultusunda olası bir seçime hazırlıklıyız” mesajını verdi.

İYİ Parti Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu ise, “Ayakları yere basmayan çıkışlar muhalefetin gücünü azaltır. Biz şimdi ‘hemen seçim’ diyoruz ama gösteri için değil gerçek bir ihtiyaç olduğu için istiyoruz. Bu ülke artık yönetilemediği için seçim diyoruz” diye konuştu. Dervişoğlu, bu açıklamasıyla birlikte hiçbir seçim kararına “hayır” demeyeceklerini de söyledi.

Saadet Partisi Genel Başkanı Mahmut Arıkan, “Bugün yapılması gereken bu ara formüllerden ziyade ana formüllere yoğunlaşıp iktidarı hemen seçime zorlamak” dedi.

En son ara seçim Erdoğan’a Başbakanlık yolunu açmıştı

Türkiye’de Anayasa uyarınca bir seçim çevresinde hiçbir milletvekili kalmaması şartıyla TBMM’de ara seçim kararı alınması en son 2022 yılındaki Siirt ili örneğiyle gerçekleşti. Ara seçim kararı, Yüksek Seçim Kurulu’nun (YSK), AK Parti tarafından Siirt‘in Pervari ilçesine bağlı Doğanköy’deki sonuçlara itirazı üzerine alındı. Siirt’teki genel seçimler iptal edildi.

AK Parti, 3 Kasım 2002 Genel Seçimleri sonucunda iktidar olmuş ancak Recep Tayyip Erdoğan’ın siyasi yasaklı olması nedeniyle Başbakanlık koltuğuna Abdullah Gül oturmuştu.

Erdoğan’ın yasağı gerekçesiyle yapılacak ara seçime katılabilme olanağı olmamasına rağmen, dönemin CHP Genel Başkanı Deniz Baykal, Erdoğan’ın aday olabilmesi için anayasa değişikliği önerdi. Anayasa değişikliği süreci ardından 9 Mart 2003’te Siirt’teki ara seçimde Erdoğan milletvekili adayı oldu.

Siirt ara seçimine 4 siyasi parti katılırken; birisi Erdoğan olmak üzere AK Parti üç milletvekilliği kazandı ve AK Parti’nin milletvekili sayısı 365’e yükselirken, CHP’nin milletvekili sayısı 177’ye, bağımsızların sayısı ise 8’e geriledi. Erdoğan, milletvekili olması sonrasında Başbakan olarak 14 Mart 2003’te 59’uncu Hükümeti kurdu.

Ücretsiz Abone Olun

Stüdyo recap, Turkey recap’in içinden doğdu. Stüdyo recap hızlı gelişen Türkiye haber döngüsünü anlamlandırmanıza yardımcı olmak için kurulan ve Türkçe içeriklere yer veren bağımsız ve okuyucu destekli bir haber platformudur.

Stüdyo recap’in kadrosu, deneyimli parlamento muhabirleri Ceren Bayar, Yıldız Yazıcıoğlu, editör Günsu Durak ve dijital iletişim uzmanı Demet Şöhret’in bir araya geldiği 4 kişilik bir ekip.

Turkey recap ve Stüdyo recap; Turkey recap Medya Ajans Hizmet ve Tic. Ltd. Şti. bünyesinde yer alıyor.

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@turkeyrecap.com

Sosyal medya hesaplarımız:

Youtube: @StüdyoRecap

İnstagram: @studyorecap

Twitter: @studyorecap

Tiktok: @stdyo.recap

Bluesky: @studyorecap.bsky.social

ANKARA- MHP Genel Başkan Yardımcısı ve İstanbul Milletvekili İzzet Ulvi Yönter, genel başkan yardımcılığı görevinden istifa etti. İstifadan önce sert ve sitemli sözler içeren paylaşımlar yapan Yönter’in, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin Başdanışmanı Eyyup Yıldız’ı hedef aldığı iddia edildi.

Bu üst düzey istifa, MHP içindeki ayrışmayı açığa çıkardı. Stüdyo recap olarak, MHP’de yaşanan bu gerilime mercek tutmaya çalıştık.

Genel başkan yardımcısı, genel başkan başdanışmanını hedef aldı

MHP Genel Başkan Yardımcısı İzzet Ulvi Yönter, cuma günü (27 Mart) sosyal medya hesabından “MHP’ye sızan ajan seni her cihetten izliyoruz. Doğruluktan ne anlarsın! Merak etme seninle mutlaka hesaplaşacağız... Paran da işe yaramayacak dümenci alçak...” paylaşımını yaptı. Yönter’in hedefinde Genel Başkan Başdanışmanı Eyyup Yıldız’ın olduğu öne sürüldü.

Yönter’e destek paylaşımları

Yönter’e bazı MHP’li isimlerden destek geldi. MHP Genel Başkan Yardımcısı Semih Yalçın, Yönter’in paylaşımını yeniden paylaştı. Yalçın, daha sonra paylaşımını geri aldı.

Yönter’e MYK üyesi Tamer Çakıroğlu, MHP İstanbul İl Başkan Yardımcısı Engin Akyüz, MHP Merkez Yönetim Kurulu eski üyeleri Taner Gökçek, Nevzat Ünlütürk, Şahin Gürz gibi isimler paylaşımlarıyla destek verdi.

Yıldız’dan imalı paylaşım: Nefsini terbiye edemeyen, başkasına nasihatle yol gösteremez

Yönter’in paylaşımının ardından Bahçeli’nin başdanışmanı Eyyup Yıldız ise Yönter’e yönelik olduğu yorumu yapılan şu paylaşımı yaptı:

“Söz çoktur, hakikat az… İnsanı yücelten, söylediği değil; yaşadığıdır. Nefsini terbiye edemeyen, başkasına nasihatle yol gösteremez. Biz, söze değil hâle bakarız. Doğru olanın, dosdoğru duranların yanında olmayı tercih ederiz.”

“Gördüğüm lüzum üzerine…”

Paylaşımdan kısa bir süre sonra Yönter, “Gördüğüm lüzum üzerine MHP Genel Başkan Yardımcılığı görevinden istifa ediyorum” diyerek istifasını duyurdu.

Bahçeli’den ‘sakin’ açıklama: Akademik kariyerinde başarılar dilerim

İstifaya dair MHP lideri Devlet Bahçeli’nin ne diyeceği merak konusuydu. Bahçeli, “Küskünlük yoktur. Farklı partilerde görünen olaylara benzer bir yapı değildir. Kendi anlayışı çerçevesinde yapmış olduğu bir iş bölümü sonucudur. Akademik kariyerinde başarılar dilerim. MHP’de kırılma, intikam gibi kavramlar bize çok yabancı” açıklamasını yaptı.

“İstifayı Bahçeli istedi” iddiası

Bahçeli’nin bu açıklaması için ‘istifaya üstü kapalı onay verdi’ yorumu yapıldı. Hatta Yönter’in istifasının MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin isteğiyle gerçekleştiği iddia edildi.

MHP üst düzey yönetimi arasındaki bu gerilim, son bir haftada görünür olsa da kulislerde bu gerilimin çok daha uzun bir geçmişi olduğu konuşuldu.

İlk kırılma Sinan Ateş cinayeti mi?

Gerilime kaynaklık eden olaylardan birinin Ülkü Ocakları eski başkanı Sinan Ateş cinayeti olduğu iddialar arasında. Ülkü Ocakları Genel Başkanı Ahmet Yiğit Yıldırım ve eski MHP Milletvekili Olcay Kılavuz’un cinayete dahli olduğu iddia edilmiş ancak bu isimler soruşturmaya dahil edilmemişti.

Bu süreçte Yönter, Sinan Ateş’in öldürülmesine ilişkin davada hüküm giyen sanıklar Emre Yüksel ile Tolgahan Demirbaş’ın fotoğraflarını sosyal medyadan paylaşmış ve “Mazlumlar mahkum olursa adalet yerin dibine geçer. Elbette adalet tecelli edecek, masumlar bir gün hürriyetiyle birleşecek” demişti. Bir diğer MHP Genel Başkan Yardımcısı, Yönter’e yakın isimlerden Semih Yalçın da benzer biçimde pozisyon almıştı.

Sinan Ateş’in ailesi, yargı sürecinde sıklıkla Yönter, Semih Yalçın, Olcay Kılavuz ve Ahmet Yiğit Yıldırım’dan şikayetçi olduklarını söylemiş, bağlantılarının araştırılmasını istemişlerdi. Ancak aile sonuç alamamıştı.

Ülkü Ocakları, MHP ve milliyetçi camiada şekillenen ve derin bir kırılma yaratan bu cinayetin partide siyasi güç devşirme amaçlı bir gerilimin sonucu olduğu yorumu yapılmıştı. Bugün ise cinayet, MHP’de yaşanan kırılmanın ilk kıvılcımı olarak değerlendirildi.

Esas mesele Ayhan Bora Kaplan mı?

MHP çevresindeki bir diğer kırılma da suç örgütü lideri Ayhan Bora Kaplan operasyonuyla gerçekleşti. Bu operasyonun MHP içi gerilimi büyüten esas mesele olduğu yorumları yapıldı.

Tutuklu Birgün muhabiri İsmail Arı’nın geçtiğimiz yıl yaptığı bir habere göre; Kaplan dosyasının ek iddianamesinde, Ayhan Bora Kaplan’ın sağ kolu olarak bilinen Serdar Sertçelik’e MHP içinden bilgi sızdı. Sertçelik’in telefonunda yer alan mesajlaşmalara göre suç örgütü üyeleri, MHP içi bilgileri İzzet Ulvi Yönter sayesinde önceden öğrenmişlerdi.

“Güç, bilgi ve kontrol mücadelesinin dışa vurumu”

Bir başka iddiaya göre de Yönter, Eyyup Yıldız’ı Ayhan Bora Kaplan operasyonu ve Sinan Ateş cinayeti gibi kritik meselelerde basına bilgi sızdırmakla suçladı. ‘MHP içindeki ajan’ ifadesiyle de bunu kastettiği iddialar arasında.

Yönter’in istifasından sonra söz konusu ek iddianameyi hatırlatan Yeniçağ yazarı Fatih Ergin, Yönter’in istifasına ilişkin “MHP’de yaşananlar sadece iki ismin çekişmesi değil; güç, bilgi ve kontrol mücadelesinin dışa vurumu” dedi.

Ergin “İzzet Ulvi Yönter ve onun cephesindekiler, Ayhan Bora Kaplan davasını MHP’ye sıçratan isim olarak Eyyup Yıldız’ı görüyorlar. Savaşı açığa çıkaran ve Yönter’i istifaya götüren kırılma noktası da bu olay oluyor. Ayrıca Yönter’in uzun süredir Bahçeli ile görüşememesi Yıldız’ın etkisine bağlanıyor” diye ekledi.

Bahçeli sonrasına hazırlığın tansiyonu mu?

MHP içindeki bu gerilime dair yapılan yorumlardan biri de “kavganın sebebinin Bahçeli sonrasına dair planlamalardaki çıkar çatışması” olduğu.

Bahçeli’den sonra partinin başına geçecek kişi ve ekiplerin çekişmesinin sonuçlarından birinin bu istifa olduğu Ankara’da sıklıkla dillendiriliyor.

Ücretsiz Abone Olun

Stüdyo recap, Turkey recap’in içinden doğdu. Stüdyo recap hızlı gelişen Türkiye haber döngüsünü anlamlandırmanıza yardımcı olmak için kurulan ve Türkçe içeriklere yer veren bağımsız ve okuyucu destekli bir haber platformudur.

Stüdyo recap’in kadrosu, deneyimli parlamento muhabirleri Ceren Bayar, Yıldız Yazıcıoğlu, editör Günsu Durak ve dijital iletişim uzmanı Demet Şöhret’in bir araya geldiği 4 kişilik bir ekip.

Turkey recap ve Stüdyo recap; Turkey recap Medya Ajans Hizmet ve Tic. Ltd. Şti. bünyesinde yer alıyor.

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@turkeyrecap.com

Sosyal medya hesaplarımız:

Youtube: @StüdyoRecap

İnstagram: @studyorecap

Twitter: @studyorecap

Tiktok: @stdyo.recap

Bluesky: @studyorecap.bsky.social

ANKARA- DW Türkçe muhabiri Alican Uludağ’ın yakalama kararının ve Birgün muhabiri İsmail Arı’nın tutuklanmasının gerekçesi: “Hatalı bilgiyi alenen yayma suçu”... Ceza mevzuatının çiçeği burnunda suçlama konusu, bugünlerde de gazetecilik ve gazeteciler aleyhine kullanılmasıyla tartışılıyor.

Gazeteciler hakkında tutuklanma ve hapis cezası kararları alınması tartışması ile birlikte Stüdyo recap, sizleri “suyun kaynağında kurutulması” yaklaşımıyla sürdürülen, gazeteciliğe karşı yeni iktidar hamlesine tanık olmaya davet ediyor.

“Hatalı bilgiyi alenen yayma suçu” esasen Cumhurbaşkanı ve AK Parti lideri Recep Tayyip Erdoğan’ın “sosyal ve kültürel iktidar arayışındaki yeni araç” olarak yorumlanıyor. Peki, bu yolla iktidar topluma kendi gerçekliğini mi dayatmayı amaçlıyor?

Bugünkü medya tablosu BTK, RTÜK ve internet kanunuyla nasıl çizildi?

Tarihteki her güç sahibi gibi “hakikat bükücü” konumundaki iktidar, kitlesel medya kuruluşlarını medya sahipliği değişiklikleri ile kontrolüne aldı. Basın İlan Kurumu (BİK) ile Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) gibi araçları kullanmakta da ustalaştı.

İlk adım 2007; bugün “Dijital İtaat Rejimi”

İnternet ortamı ve dolayısıyla sosyal medya platformları” ise iktidarı döneminde tanıştığı sürpriz alan oldu. Buna karşı harekete geçmekte gecikmeyen AK Parti, 2007 yılında, 5651 sayılı Kanun ile internet alanı için “özel suç yasasını” hayata geçirdi. Bugün gelinen noktada İfade Özgürlüğü Derneği’nin (İFÖD) tespitiyle Türkiye’de 2026 yılında “Dijital İtaat Rejimi” kuruldu.

Bu kanun gerekçesiyle haber içeriklerine erişim engellemesi getirildi. Yıllar içerisinde AK Parti, MHP desteğiyle kanun kapsamını genişleterek çoğunluğu yolsuzluk, usulsüzlük gibi halk/kamu zararına gelişmeleri anlatan haberleri internet ortamından sildirmeye başladı. Böylece toplumsal hafıza silindi ve hatta yok edilme aşamasına gelindi.

İktidar cephesi yıllardır hakikat mücadelesinde halka hangi haberleri nasıl ulaştırılacağının kontrolünde güçlense de gazeteciler gerçekleri kamuoyuna anlatmaya devam etti.

İktidar, “kontrolü dışında” gördüğü yayın kuruluşlarını da kontrol etmek amacıyla 2023 yılı seçimleri öncesinde konuya ilişkin yeni adımlar attı. İşte bu adımlardan biri bugün Alican Uludağ ve İsmail Arı’nın da tutuklanmasına gerekçe olan TCK 217…

TCK 217: Dezenformasyon bahanesiyle Basın Kanunu değişiklikleri

AK Parti ve MHP imzalı yasa teklifi, 26 Mayıs 2022 günü TBMM’ye sunuldu ve böylece “hatalı bilgiyi alenen yayma suçu” gündeme taşındı. Yasa teklifinde, Basın Kanunu’nda değişiklik önerileriyle birlikte Türk Ceza Kanunu’nun 217’nci maddesinde “dezenformasyonla mücadele” gerekçesiyle 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası öngörülen yeni suç tanımlaması yapıldı.

Adalet Komisyonu aşaması dahil olmak üzere TBMM’deki görüşmelerde AK Parti ve MHP, düzenlemenin “sosyal medya platformlarındaki dezenformasyonla mücadele” gerekçesiyle hazırlandığını ve “gazetecilik ile ilgili olmadığını” savundu. Ancak bu “yeni suç oluşumunun” hali hazırda Basın Kanunu başlığı altında getirilmesi dikkat çekiciydi.

Komisyon aşamasında Yargıtay temsilcisi de “Gerçeğe aykırılığı kim belirleyecek?” sorusuyla “hatalı bilgiyi alenen yayma suçu” ile gazetecilere yönelik yargılamalar yapılabileceğini dile getirdi.

Medya Dayanışma Platformu çatısı altındaki basın meslek örgütleri de yasa teklifine, “Türkiye tarihinde ifade özgürlüğü açısından en büyük engel olacak” uyarısıyla tepki gösterdi. Basın Konseyi, Çağdaş Gazeteciler Derneği (ÇGD), Diplomasi Muhabirleri Derneği (DMD), Ekonomi Muhabirleri Derneği, Gazeteciler Cemiyeti, Haber-Sen, İzmir Gazeteciler Cemiyeti, Parlamento Muhabirleri Derneği (PMD), Türkiye Foto Muhabirleri Derneği (TFMD) ve Türkiye Gazeteciler Sendikası’nın oluşturduğu platform ortak açıklamasıyla çağrıda bulundu.

O dönemki açıklamada, “Muğlak ve ucu açık ifadelerle hangi savcının hangi yanlış bilgiyi yayanlarla ilgili harekete geçeceği bilinemeyecek. Sosyal medyada eleştirel paylaşımlar, ‘dezenformasyon’ olarak suçlanabilecek. Yalan haberi yapanın yanı sıra ‘yayan’ ifadesi getirilerek demokrasiyi ve ifade özgürlüğü ilkesini temelinden sarsıp çökertecek pek çok uygulamayla karşı karşıya kalınacak” denildi.

Tepkiler üzerine AK Parti “toplumsal mutabakat gerekli” diyerek yasa teklifi görüşmesini Ekim ayına erteledi.

İktidar, suçlu ilan etme aracını DMM ile hayata geçirdi

Teklifin Ekim 2022’ye ertelenmesinin ardından iktidardan başka bir adım geldi. Cumhurbaşkanı ve AK Parti lideri Erdoğan’a bağlı Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından Ağustos 2022’de Dezenformasyonla Mücadele Merkezi (DMM) kuruldu. DMM, o günden bugüne Twitter (X) hesabı ve “Dezenformasyon Bülteni” yayınlarıyla doğru ve yanlış bilginin ne olduğu konusunda karar verici ilan edildi.

DMM aracılığıyla iktidar, genellikle “hoş bulmadığı” haberler üzerine medya kuruluşlarıyla gazeteciler hakkında dezenformasyon suçlamaları yöneltmeye başladı.

TBMM yaz tatilindeyken, yasal düzenlemede, hapis cezası öncesinde para cezası verilmesi ve kademeli cezalandırma yapılması gibi öneriler de gündeme taşındı. Ancak Cumhur İttifakı “hatalı bilgiyi alenen yayma suçu” ile suçlama yapılabilmesi için şartlar bulunduğu ve bunun gazetecilikle ilgili olmadığında ısrar etti.

Teklif, Ekim 2022’de Genel Kurul’da kabul edilerek yasalaştı.

Bugünden bakınca: Sonra ne oldu?
Teklif, yasalaşmasından bugüne gazetecilik aleyhine haber içerikleri nedeniyle gazetecileri, aslında gerçekliği hedef alan bir suçlama oldu.

Medya ve Hukuku Araştırmaları Derneği’nin (MLSA), Mart 2026’ta yayımladığı raporla “hatalı bilgiyi alenen yayma suçu” gerekçesiyle açılan dava dosyalarında, suçlamaların yüzde 70’ten fazlasının gazetecilere yapıldığını belgeledi.

Mevcut tabloda; son olarak DW Türkçe muhabiri Alican Uludağ ile Birgün muhabiri İsmail Arı örneklerinde olduğu üzere en az 70 gazeteci aleyhine bu suçlamayla soruşturma dosyası açıldı. Keza bu suçlamayla ilk tutuklanan isim Bitlis’teki gazeteci Sinan Aygül olmuştu.

Bugün ise; T24 yazarı Tolga Şardan, Medyascope muhabiri Furkan Karabay, Tele1TV kurucusu Merdan Yanardağ ve Onlar TV ekibinden Timur Soykan ile Barış Pehlivan gibi pek çok isim aleyhine yargılama yürütülüyor.

MHP’li Yıldız halen “suç oluşumunda beş şart” diyor ama gazetecilik suçlanıyor
Suç düzenlemesinde AK Partili Ahmet Özdemir ile birlikte ilk imzacı olan MHP Genel Başkan Yardımcısı Feti Yıldız ise, 2022’de teklif gündeme taşındığı günden bugüne suçun oluşması için beş şart bulunduğunu ve dolayısıyla gazetecilerin hedef alınmadığını savunuyor.

Alican Uludağ hakkında İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nca “hatalı bilgiyi alenen yayma suçu” ile Ankara’daki evinde yakalama kararı uygulatılması ardından Feti Yıldız suç tanımlamasındaki şartları yeniden hatırlattı.

Eleştiriler üzerine 26 Şubat günü “ibret ve hayretle izliyorum” diyen Yıldız, “Haber verme sınırını aşmayan bildirimler dezenformasyon suçunu oluşturmaz. Dezenformasyonla mücadele kanununun haberle,haberciyle bir meselesi yoktur.” iddiasını da yineledi.

Yıldız’a göre; herhangi bir bilgiye karşı TCK 217’deki dezenformasyon suçlaması yönetilmesi için “1- Gerçeğe aykırı olması, 2- Alenen yayılması, 3- Sırf halk arasında endişe, korku veya panik yaratma saikiyle paylaşılması yani özel kast ile hareket edilmesi, 4- Kamu barışını bozmaya elverişli olması ve 5- Türkiye’nin iç/dış Güvenliği, kamu düzeni veya genel sağlığı ile ilgili yalan olması” şartları var.

MHP’li Yıldız’ın “hayretine” rağmen savcılıklar ise TCK 217’deki “hatalı bilgiyi alenen yayma suçu” gerekçesiyle gazetecileri suçlamaya devam ediyor.

Son olarak, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı soruşturmasıyla Birgün muhabiri İsmail Arı hakkında yakalama ve tutuklama kararı gerekçesi bu dezenformasyon suçu oldu.

Bu gelişme üzerine eski savcı ve CHP’li İlhan Cihaner de, “TBMM iradesine de, hukuka da tamamen ters bir yargı pratiği ile karşı karşıyayız” tespitinde bulundu. Cihaner, başta MHP’li Yıldız olmak üzere vekillere seslenerek, bu suça ilişkin “Meclis’te konuşulanlar ‘boş lakırdı’ değil ise TBMM mutlaka adım atmalıdır” çağrısı yaptı.

Feti Yıldız ise, “İlk imzacısı olduğum teklif zinhar bir sansür kanunu değildir.” yanıtını vererek, yine yeniden suçun oluşumunda şartlar olmadan suçlama yapılamaz görüşünü paylaşmayı sürdürüyor.

Sosyal medya platformlarında ve medyada “kamu barışını bozucu iddialar, halkı kışkırtacak yanlış içerikler paylaşılmasını önlemek” iddiasıyla Cumhur İttifakı’nın icadı suç ise, gazeteciliği tehdit etmeye devam ediyor.

Ücretsiz Abone Olun

Stüdyo recap, Turkey recap’in içinden doğdu. Stüdyo recap hızlı gelişen Türkiye haber döngüsünü anlamlandırmanıza yardımcı olmak için kurulan ve Türkçe içeriklere yer veren bağımsız ve okuyucu destekli bir haber platformudur.

Stüdyo recap’in kadrosu, deneyimli parlamento muhabirleri Ceren Bayar, Yıldız Yazıcıoğlu, editör Günsu Durak ve dijital iletişim uzmanı Demet Şöhret’in bir araya geldiği 4 kişilik bir ekip.

Turkey recap ve Stüdyo recap; Turkey recap Medya Ajans Hizmet ve Tic. Ltd. Şti. bünyesinde yer alıyor.

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@turkeyrecap.com

Sosyal medya hesaplarımız:

Youtube: @StüdyoRecap

İnstagram: @studyorecap

Twitter: @studyorecap

Tiktok: @stdyo.recap

Bluesky: @studyorecap.bsky.social

CHP'ye yönelik operasyonlarda "eşik tarih" olan 19 Mart’ın birinci yıl dönümünde; Silivri Cezaevi’nde tutuklu olan İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu hakkındaki adli süreçlere mercek tutuyoruz.

1) İBB Davası– Görevi kötüye kullanma, rüşvet alma ve ihaleye fesat karıştırma

İstanbul 40. Ağır Ceza Mahkemesi, kamuoyunda “tarihi dava” olarak nitelendirilen dosyada yargılamayı 9 Mart’ta Silivri’de başlattı. Mahkeme davanın 12,5 yıl sürmesini öngördü.

Dava iddianamesinde, “suç örgütü lideri” olarak suçlanan İmamoğlu ile birlikte; İBB personeli, CHP’li ilçe belediye başkanları ve CHP’li yöneticiler aleyhine “Ekrem İmamoğlu Suç Örgütü” tanımlaması yapılıyor.

İmamoğlu’nun da aralarında bulunduğu 106’sı tutuklu olmak üzere 402 kişi “şüpheli” olarak suçlanırken, İmamoğlu’nun 142 ayrı eylemden, 849 ila 2 bin 430 yıla kadar hapsi isteniyor.

İmamoğlu hakkındaki iddialardan bazıları:

• suç örgütü yöneticisi olmak

• suç örgütüne üye olmak

• irtikap”, “rüşvet

• nitelikli dolandırıcılık

• kişisel verileri hukuka aykırı ele geçirmek

• ihaleye fesat karıştırmak

İmamoğlu’nun bu dosyada 23 Mart 2025’te tutuklu yargılanması kararı üzerine İçişleri Bakanlığı’nca İBB Başkanlığı görevinden uzaklaştırıldı.

Soruşturmayı başlatan İstanbul Başsavcısı olan Akın Gürlek’in şubat ayında adalet bakanı olarak atanması ile Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın “ahtapot” ifadesinin iddianamede yer alması “siyasi dava” eleştirilerini de gündeme getirdi.

2)Terör Soruşturması – “Kent Uzlaşısı” stratejisi ile suçlama:

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın “terör” suçlamasıyla başlattığı soruşturmada, üç ayrı dosya bulunuyor. Üçüncü dosyanın birinci yıldönümüne yaklaşırken, henüz bir iddianame hazırlanmadı.

“Kent Uzlaşısı”nın suçlama konusu yapıldığı üçüncü dosyada, CHP ve DEM Partili belediye başkanları ve yöneticileri geçtiğimiz aya kadar tutuklu yargılanıyordu. Son tahliye kararıyla birlikte, bu dosyadan tutuklu yargılanan isim kalmadı.

İmamoğlu’nun 23 Mart 2025’te bu dosyadan tutuksuz yargılanmasına karar verilirken, İBB Genel Sekreter Yardımcısı Mahir Polat, Şişli Belediye Başkanı Resul Ekrem Şahan, Reform Enstitüsü başkanı Mehmet Ali Çalışkan ve Şişli Belediye Başkan Yardımcısı Ebru Özdemir 11 aydır tutukluydu.

Son olarak 11 Şubat 2026’da İstanbul 10. Sulh Ceza Hakimliği; Şahan, Özdemir ile Çalışkan’ın tahliyesine karar verdi. Ancak Şahan, İBB Davası nedeniyle Silivri’de halen tutuklu.

“Kent Uzlaşısı”nın tüm dosyalarına ilişkin detaylara Stüdyo recap’teki yazımızdan ulaşabilirsiniz.

• İlk suçlama adresi Esenyurt İlçe Belediyesi idi, Ahmet Özer tutuklandı. Tahliye edildi ancak Özer halen görevine iade edilmedi,

• Önce ilçe belediyeleri ve sonra İBB, “Kent Uzlaşısı” suçlusu oldu,

Şişli’ye “terör” suçlamasıyla kayyım atandı, henüz iddianame yazılmadı.

3) Casusluk Davası– Kişisel verileri çalma ve casusluk suçlamaları

Dava, İstanbul 25. Ağır Ceza Mahkemesi’nde 11 Mayıs’ta görülmeye başlanacak.

Dosyada “itirafçı” olan Hüseyin Gün’ün casusluk faaliyeti yürüttüğü iddiasıyla; İmamoğlu, danışmanı Necati Özkan ve TELE1 Genel Yayın Yönetmeni Merdan Yanardağ hakkında 15’er yıldan 20’şer yıla kadar hapis cezası talep ediliyor. Suçlama konusu ise “siyasi casusluk”.

Soruşturma kapsamında, 24 Ekim 2025’te, Merdan Yanardağ henüz gözaltındayken, Yanardağ’ın oğluna ait olan TELE1’e kayyum atandı.

27 Ekim 2025’te İmamoğlu, Özkan ve Yanardağ’ın tutuklu yargılanmasına karar verildi. Gazeteci Merdan Yanardağ bu dosya nedeniyle 4,5 aydır Silivri Cezaevi’nde tutuluyor.

Bu soruşturmadaki iddialar, İBB Davası’nın iddianamesinde yer aldı.

4) Konser/Usulsüz Harcama Soruşturması – Görevi kötüye kullanma:

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, İBB’nin sanatsal etkinlikler ve konserler düzenlerken “kamu kaynaklarını usulsüz şekilde harcadığı” gerekçesiyle 14 Kasım 2024’te soruşturma açtı.

Bu dosyada İmamoğlu, TCK 257’nci madde uyarınca “görevi kötüye kullanma” ile suçlanıyor. Soruşturma henüz davaya dönüşmedi.

5) Diploma Davası – Resmi evrakta sahtecilik suçlaması:

İstanbul 59. Asliye Ceza Mahkemesi’ndeki davada, Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 204’üncü maddesindeki “zincirleme şekilde resmi belgede sahtecilik” suçlamasıyla, İmamoğlu aleyhine 2 yıl 6 aydan 8 yıl 9 aya kadar hapis cezası talep ediliyor.

Bunun yanı sıra İmamoğlu aleyhine “siyasi yasak” talebi de var.

Silivri’de 16 Şubat’taki ilk duruşmada; İmamoğlu, Akın Gürlek’in koordinasyonunda 35 yıllık diplomasıyla ilgili hukuksuz iptal kararı alındığını söyledi. Dava 6 Temmuz’a ertelendi.

6) Bilirkişi Davası – Yargı görevlisini etkileme girişimi suçu:

İmamoğlu, CHP’li belediyeler aleyhine soruşturmalarda raporlar hazırlayan bilirkişi ile ilgili açıklaması nedeniyle TCK’nın 277 ve 288’inci maddeleri kapsamında “yargı görevlisini hedef göstermek” ve “yargı görevi yapanı etkilemeye teşebbüs” suçlamalarıyla yargılanıyor.

İstanbul 2. Asliye Ceza Mahkemesi’ndeki dava, 30 Mart’ta devam edecek.

Öte yandan, İmamoğlu’nun “raporlarında hukuka ve gerçeğe aykırı hususlar içermesi” gerekçesiyle söz konusu bilirkişi aleyhine yaptığı suç duyurusu hakkında İstanbul Büyükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığı “kovuşturmaya gerek yok” kararı aldı.

7) CHP Kurultayı Ceza Davası – Oylamaya hile karıştırma ve rüşvet verme suçlaması:

Ankara 26. Asliye Ceza Mahkemesi, Kasım 2023’teki CHP 38. Olağan Kurultayı’na hile karıştırıldığı iddiasıyla İmamoğlu’nun da aralarında bulunduğu 12 CHP’li aleyhinde yargılamasını sürdürüyor. Bu davada, İmamoğlu hakkında 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası talep ediliyor. Davanın bir sonraki duruşması 1 Nisan’da Ankara’da.

Mahkeme, 27 Şubat’taki son duruşmada, İBB Davası ile birleştirme talebiyle dosyayı İstanbul 40. Ağır Ceza Mahkemesi’ne göndermiş; İstanbul’daki mahkeme bu talebi reddetmişti.

8) Akın Gürlek Davası – Tehdit, hakaret ve hedef gösterme:

Dava, İmamoğlu’nun Akın Gürlek’i eleştirmesi üzerine Ocak 2025’te Gürlek tarafından açıldı.

İmamoğlu, Akın Gürlek’in Adalet Bakanlığı Yardımcılığı ardından İstanbul Cumhuriyet Başsavcısı olması sonrasında CHP’li belediyeler aleyhine soruşturma dosyaları açmasını eleştirmiş, tarafsız olamayacağını söylemişti.

Gürlek’in “mağdur” olduğu davada İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesi, İmamoğlu’nu “kamu görevlisine karşı hakaret” ve “tehdit” suçlarından 1 yıl 8 ay hapis cezasına mahkum etti. Mahkeme, İmamoğlu aleyhine “siyasi yasak” kararı da aldı.

Dava, şimdi istinaf aşamasında. Akın Gürlek, 11 Şubat 2026’da cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle Adalet Bakanı olarak atandı.

9) Çirkin Davası – Hakaret suçlaması:

İmamoğlu, Ekim 2024’te “terör örgütüyle ilişkili olduğu” yönünde suçlayıcı sözleri üzerine Serhan Şahin adlı kişiye “Çirkin siyasetine devam et sen, sen bayağı çirkinsin” dedi.

İstanbul Bakırköy 33. Asliye Ceza Mahkemesi, İmamoğlu hakkında “hakaret” suçundan 3 ay 15 günden 2 yıl 4 aya hapis cezası ve “siyasi yasak” talepli iddianameyi 13 Eylül 2025’te kabul etti.

Ancak 27 Şubat’taki davanın ilk duruşmasında “ön ödeme” yapıldığı açıklandı. Mahkeme, savcılıkça da olumlu görüş verilmesi üzerine 5 Mart’ta davayı düşürdü.

10) Beylikdüzü İhale Davası – Fesat karıştırma suçlaması:

İmamoğlu hakkında 2014-2019 yıllarında Beylikdüzü Belediye Başkanlığı döneminde “bir ihaleye fesat karıştırdığı” suçlamasıyla, İçişleri Bakanlığı’nın şikayeti üzerine dava açıldı.

İmamoğlu, 12 Ocak 2023’te açılan bu davadan 24 Ekim 2025’te beraat etti. Mahkeme, “siyasi yasak” talebi de olan davada İmamoğlu dahil olmak üzere 7 sanığı suçsuz buldu.

11) Kent Uzlaşısı Soruşturması Savcıları – Kamu görevlisine hakaret:

İmamoğlu hakkında, Kent Uzlaşısı seçim stratejisi sebebiyle “terör soruşturması” yürüten iki savcıya “hakaret” ettiği gerekçesiyle dava açılmıştı.

İstanbul 27. Asliye Ceza Mahkemesi, İmamoğlu hakkında 9 aydan 4 yıl 1 aya kadar hapis cezası istemiyle hazırlanan iddianameye karşılık suçun “ön ödeme kapsamında” olması ve ödeme yapılmasının ardından davayı 18 Ekim 2025’te düşürdü.

13) Şadi Yazıcı Davası – Tuzla Belediye Başkanı’na hakaret suçlaması:

İmamoğlu, 25 Ekim 2022 tarihindeki konuşmasında Tuzla Belediye Başkanı Şadi Yazıcı hakkında söylediği “Nezaketsiz provokasyona devam ediyor, kötü söz sahibine aittir” sözleri nedeniyle “kamu görevlisine hakaret” suçlamasıyla yargılandığı dosyadan beraat etti.

14) Ordu Valisi Davası – Kamu görevlisine hakaret suçlaması:

Ordu 4. Asliye Ceza Mahkemesi, İmamoğlu hakkında dönemin Valisi Seddar Yavuz’a “gıyabında hakaret” ettiği gerekçesiyle 354 gün karşılığı 7 bin 80 lira adli para cezası verdi.

Yargıtay 4. Ceza Dairesi ise, İmamoğlu’na verilen 7 bin 80 liralık adli para cezasını onadı.

15) Maddi tazminat talepli davalar – Hakaret suçlaması:

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın İmamoğlu’na karşı açtığı tazminat davası, 13 Ocak 2026’da sonuçlandı. İstanbul 51. Asliye Hukuk Mahkemesi, İmamoğlu’nu Erdoğan’a 150 bin TL tazminat ödemeye mahkum etti.

Ayrıca, İstanbul 22. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde Akın Gürlek’in İmamoğlu’na karşı açtığı 150 bin TL’lik tazminat davası da var.

Ücretsiz Abone Olun

Stüdyo recap, Türkiye siyaset gündeminden haberler sunarken aynı zamanda Türkiye’de haber yayıncılığını ve gazetecileri desteklemek ve birlikte üretmek amaçlarıyla kurulan bağımsız haber kaynağıdır.

Okuduğunuz bu bülten Türkiye siyasetine ilişkin tüm konuları günlük olarak okuyucularına aktarmayı amaçlar.

Bu bültenin içeriği, tamamıyla Stüdyo recap’in sorumluluğundadır.

Ceren Bayar, Parlamento Muhabiri, @crnbyr

Yıldız Yazıcıoğlu, Parlamento Muhabiri, @journalofyy

Günsu Durak, Editör, @gns_drk

Demet Şöhret, Dijital iletişim Uzmanı, @demet_so

ANKARA- Süreç Komisyonu’nun raporunun kabul edilmesi ardından, gündemi belirleyen “Süreç Yasası” takvimine ilişkin açıklamalar iç ve dış politika ekseninde şekillendi.

Stüdyo recap, İran savaşının yasa takvimindeki olası etkisine, Suriye’nin süreçteki ağırlığına ve Meclis’te devam eden diplomasiye kısaca mercek tuttu.

İktidar kanadından dolaylı mesajlar; İran, planlanan “süreç yasasını” etkiler mi?

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, direkt olmasa da dolaylı olarak İran savaşının Türkiye’nin süreciyle bağlantısına dikkat çeken açıklamalar yaptı.

Erdoğan, “Bölgedeki terör unsurlarının faaliyetlerini an be an izliyoruz. Kimse yanlış hesap yapmamalıdır” diyerek savaşa dahiliyetleri tartışılan İran Kürtlerinin pozisyonuna dair, Türkiye’nin bakışını ortaya koydu. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da “Terörsüz bölge meselesi biraz Suriye’yi, Irak’ı, İran’ı ilgilendiren bir husus. Buralardaki denklemde örgüt kendiliğinden irade koymadığı sürece, Terörsüz Türkiye’de belli adımları atmak mümkün olmuyor” dedi.

Yılmaz: Türkiye daha yumuşak bir dil kullanıyor

Konuya ilişkin sorularımızı yanıtlayan Doç. Dr. Arzu Yılmaz, İran’daki gelişmelere dair Türkiye’nin, Suriye’de SDG’ye yönelik kullandığı dilden daha yumuşak bir dil kullandığına dikkat çekti. Türkiye’nin hiçbir zaman İran’daki Kürt örgüt PJAK’ın silah bırakması gibi bir talebi dile getirmediğini belirten Yılmaz, “Türkiye, süreç bağlamında Kürtleri bir güvenlik tehdidi olarak tanımlayabilir. Ya da daha pozitif bir pozisyon alma ihtimali de gündeme gelebilir. Henüz net bir tavır ortaya koymamakla birlikte yumuşak bir ton tercih ediliyor” dedi.

İran ve Suriye’deki gelişmelerde; Türkiye’deki süreci hızlandıracağına dair işaretler olduğunu kaydeden Yılmaz, Suriye’deki M4 karayolunun açılması, Efrin’e geri dönüşler, SDG’den bir ismin Savunma Bakan Yardımcılığına atanması gibi gelişmeleri hatırlattı. Yılmaz, “Bugün Suriye’den işaretler, sürecin kısa vadede Türkiye ayağında da pozitif gelişmeler olabileceğini gösteriyor” dedi.

Nasıl bir yasa? Ne zaman?

Öte yandan süreç kapsamında hazırlanan “süreç yasası” için çalışmaların hızlandığı yönünde bilgiler var. İktidar temsilcileri, yasanın Mart ayının son haftasında Meclis’in gündemine geleceğini söylüyor.

Yasa teklifinin yol haritasını Meclis komisyonunun hazırladığı rapor oluşturuyor. Bu kapsamda, 15-20 maddelik ve sadece PKK üyelerini kapsayacak bir yasa teklifi üzerinde çalışılıyor. Teklif hazırlanırken; güvenlik bürokrasisi, örgüt ve İmralı arasındaki diplomasi de işlemeye devam ediyor.

Meclis kulislerine yansıyan bilgilere göre yasa teklifinde olması beklenen bazı düzenlemeler ise şöyle:

*Silahlı eyleme katılmamış kişiler, Türkiye’ye döndükten sonra sadece belli aralıklarla imza vererek adli kontrol işlemlerine tabi olacak. 5 yıl boyunca “suç” işlemezlerse adli kontrol kapsamından çıkacaklar.

*Silahlı eyleme katılmamış kişilerin “topluma uyum/rehabilitasyon desteği” alması sağlanacak. Bunun için bir mekanizma oluşturulacak.

*Silahlı eyleme katılmamış kişilerin örgüt üyeliği, örgüte yardım ve yataklık, propaganda gibi suçları, örgüt kendini feshettiği için ortadan kalkacak.

*Silahlı eyleme katılan örgüt üyeleri, dahil oldukları eylemler için yargılanacak. Yargılamalarda örgüt üyeliğinden kaynaklı ceza artırımı olmayacak.

*Bu kişiler “İnfaz Kanunu”nda yapılacak değişikliklerden de yararlanacak. Olası ceza indirimlerinde cezaevlerinde geçirdikleri sürelerin kısaltılması söz konusu olabilecek.

*Olası ceza indirimleri, yurt dışında ve cezaevinde bulunan kişileri de kapsayacak.

*PKK dışındaki örgütlerin yasadan yararlanmasının önüne geçilecek.

*Süreçte görev alan kamu görevlileri, siyasetçiler ve diğer tüm aktörler hukuki güvence altına alınacak.

Hangi başlıklarda fikir ayrılıkları var? Neler planlanıyor?

Meclis Başkanı Numan Kurtulmuş, teklifin tüm partilerin ortak teklifi olarak sunulmasını umduğunu ifade ediyor. Tüm partilerin teklif üzerinde ortaklaşması için Meclis’te bir diplomasi yürütülmesi muhtemel. Ancak silahlı eyleme karışma - karışmama ayrımı, etkin pişmanlık, pişmanlık, teslim olma, rehabilitasyon gibi kavramlar konusunda iktidar ve muhalefet arasında fikir ayrılıkları bulunuyor.

Süreç yasasının yanı sıra İnfaz Kanunu’nda da kapsamlı değişiklikler yapılması planlanıyor. İktidarın da muhalefetin de gerekli gördüğü bu değişiklerin, süreç kapsamında Türkiye’ye dönecek olan ya da cezaevinde olan örgüt üyelerini de kapsaması bekleniyor. Ayrıca, çalışmaları devam eden 12’nci Yargı Paketi’nde sürece etki edecek düzenlemelerin olabileceğine dair değerlendirmeler yapılıyor.

Ücretsiz Abone Olun

Stüdyo recap, Turkey recap’in içinden doğdu. Stüdyo recap hızlı gelişen Türkiye haber döngüsünü anlamlandırmanıza yardımcı olmak için kurulan ve Türkçe içeriklere yer veren bağımsız ve okuyucu destekli bir haber platformudur.

Stüdyo recap’in kadrosu, deneyimli parlamento muhabirleri Ceren Bayar, Yıldız Yazıcıoğlu, editör Günsu Durak ve sosyal medya uzmanı Demet Şöhret’in bir araya geldiği 4 kişilik bir ekip.

Turkey recap ve Stüdyo recap; Turkey recap Medya Ajans Hizmet ve Tic. Ltd. Şti. bünyesinde yer alıyor.

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@turkeyrecap.com

Sosyal medya hesaplarımız:

Youtube: @StüdyoRecap

İnstagram: @studyorecap

Twitter: @studyorecap

Tiktok: @stdyo.recap

Bluesky: @studyorecap.bsky.social

ANKARA- Başkent Ankara sınırları içerisindeki antik kent Gordion’un Düğümü, toprak bütünlüğü ve siyasi-askeri ilerlemede Büyük İskender’in önündeki engeli simgeliyordu. Bugün Kürt sorununa çözüm arayışındaki Türkiye’de, süreç “bundan sonra hangi taraf adım atmalı” sorusunda düğümlendi?

Bu Gordion Düğümü’ne çözüm olarak, MHP Lideri Devlet Bahçeli ve ardından PKK kurucusu Abdullah Öcalan’ın mesajları işaret edilirken, muhalefet cephesi “Ankara’da siyasi irade eksikliği” eleştirisinde bulundu.

TBMM Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu, TİP ve EMEP’in iki “ret” ve CHP’li Türkan Elçi’nin “çekimser” oyu dışında beş siyasi parti grubu ile üç siyasi parti temsilcisi tarafından verilen 47 “kabul” oyu itibariyle ‘ortak raporu’ kabul etti.

Şimdi rapor doğrultusunda ülkedeki Kürt sorunu ve demokrasi sorununda nasıl ilerleme sağlanacağı gündemde.

Stüdyo recap olarak, sizlere “tarafların “artık yeni bir aşamaya geçildi” dediği süreçte bu ‘yeni aşama’ya nasıl geçilebileceğine ilişkin tartışmaları aktarmak istiyoruz. Kuşkusuz yeni aşamada en kritik iki dönemeç ‘silah bırakma’ ve ‘yasal düzenlemeler’. Ankara’nın temel tartışma konusu da bu iki kritik dönemecin zamanlaması…

Raporda “yasal düzenleme önerileri” başlıklı 6’ncı bölümde PKK’nın silah bırakması, hukuki ve politik çerçevenin hayata geçirilmesinde “başlangıç noktası” olarak vurgulandı; “kritik eşik” tarifi yapıldı ve “Süreçte en kritik eşik, PKK terör örgütünün tüm unsurlarıyla silah bıraktığının ve kendisini tasfiye ettiğinin devletin güvenlik birimlerince tespit ve teyit edilmesidir” denildi.

Cumhur İttifakı cephesi, bu kritik eşik aşamasında“geçici ve müstakil yasa” çalışması yapılabileceği görüşünde.

AK Parti Grubu ve MHP adına Genel Başkan Yardımcısı Feti Yıldız, sıklıkla silah bırakma yönünde somut adım atılmadığını belirterek, devlet adına Milli İstihbarat Teşkilatı’nın (MİT) henüz silah bırakıldığı yönünde tespiti olmadığını dile getirdi. MİT’in sahadaki izleme heyetince Milli Güvenlik Kurulu’na (MGK) silah bırakıldığı tespitini iletmesinin ardından yasal düzenleme olacağı iktidara yakın medya kuruluşlarınca da haberleştirildi.

AK Parti: Örgüt varlığı sonlanmadıkça TCK 221’nci maddemiz var

AK Parti, “Yasal düzenlemeler için gerekli zemin açık, önce örgüt silah bırakmalı ve bunun teyidi olmalı. Örgüt varlığını devam ettirdiği sırada örgüt fesih edilmiş gibi yasal düzenleme yapılması hukuken mümkün olmayacaktır. Hukuk, gerçeklik ve somut olaylar üzerine tanımlanacaktır.” görüşünü paylaştı.

AK Parti tarafı, silahlı PKK varlığı devam ettikçe hukuki düzenleme yapılamayacağını görüşünü savunarak, aksi halde mevcut durumda Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 221’nci maddesindeki “örgüt üyeleri için etkin pişmanlık” mekanizmasının uygulanacağını işaret etti.

Stüdyo recap’le görüşlerini paylaşan bir AK Parti yöneticisi, “Örgüt varlığı devam ederken, kendisini fesh etme şartını yerine getirmemişken yasal olanağımız var: TCK 221’nci madde. Pişmanlık duyanlara örgütten ayrılarak örgüt üyeliğini sonlandırmasıyla TCK uyarınca işlem yapılması söz konusu. Ama örgüt varlığını ortadan kaldırarak tüm örgüt yapısı ve üyeleri için bir talep varsa o zaman örgütü ortadan kaldıracaksınız. Hukuk hayallere ve tahminler üzerine yürütülemez” dedi.

KCK’nın raporda kullanılan dile ilişkin“Adı konulamayan sorun çözülemez” eleştirisini yorumlayan AK Parti yöneticisi, “Somut adım atmak istemiyorlar, farklı argümanlar geliştirerek süreçte yasal düzenleme aşaması için silah bırakılması gerektiği gerçeğini konuşmak istemiyorlar. PKK terör örgütü varlığı, eylemleri, failleri hakkında mevcut durumda yargılamaları, mahkumiyet kararlarıyla infaz süreçlerine ilişkin hukuki çerçeve mevcut bulunuyor. TCK, Terörle Mücadele Kanunu (TMK), Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) ve diğerleri konusu PKK örgütü ve bunun sonucu bir hukuk tarifi var. Ne yapacağız? Yeni yasal düzenleme diyorsanız o zaman raporda denildiği üzere kritik eşik aşamasına gelinmeli. Yani tüm unsurlarıyla örgüt tarafından silah bırakıldığı tespit ve teyit edilmeli. Bu olmalı ki hukuk zeminin temeli ortaya çıkacak” diye konuştu.

“Kod Kanun” ile Cumhur İttifakı cephesi neleri öngörüyor?

Cumhur İttifakı’na göre, yaz tatili arası öncesinde ‘kritik eşik’ aşılırsa TBMM gündemine çerçevesi tanımlı “geçici ve müstakil yasa” sunulacak. Bu kanun kapsamında TCK, TMK ve CMK’da kapsamlı değişiklikler yapılacak.

Yasanın sadece PKK’ya özgü ve geçici düzenleme olması sağlanacak .Türkiye gazetesindeki habere göre; yasa, darbe girişimi sonrasında Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ) olarak tanımlanan Gülen cemaati mensuplarına yararlanma olanağı tanımayacak.

Yasada, suça karışmamış PKK’lılara bir yıl içinde güvenlik makamlarına başvurmaları hâlinde mevcut TCK’daki ‘etkin pişmanlık’ hükmüne benzer bir infaz rejimi uygulanacak.

Suça karışmamış olsa bile bu durumdaki örgüt üyelerine cezasızlık söz konusu olmayacak. Yasada, “toplumda cezasızlık ve af algısı oluşturmaması” amacıyla “suça karışmış” ve “suça karışmamış” ayrımı yapılacak. Tüm örgüt üyeleri açısından kademelendirilmiş şekilde ceza infaz tanımları içerecek. Örgüt üyelerinin yeniden “suç işlenmemesi” şartıyla siyaset yapılabilmesinin yolu da açılabilecek.

Yeni Şafak’ın haberine göre; “Kod Kanun”da “terör örgütü üyeliği” ve “örgüt ile iltisak bağı” kavramları sil baştan tanımlanacak. Bu habere göre;

“Düzenleme, doğrudan silahlı eyleme katılmış, şiddet suçu işlemiş ya da ağır cezalık fiillerde bulunmuş kişileri kapsamayacak. Amaç, ‘örgüt hiyerarşisi içinde yer almış ancak fiilen suça karışmamış’ kesimi sistem dışına çıkarmak”

DEM Parti zamanlaması ve içeriği bakımından hangi itirazları dile getirdi?

Tartışmalar sürerken TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, sadece AK Parti ile MHP’nin değil, CHP, DEM Parti ile Yeni Yol Grubu’nun da kabul edeceği şekilde ‘Süreç Kanunu’ yapılması için temaslar yürüttü. Muhalefet cephesi, ‘Süreç Raporu’ sonrasındaki ilerleyişe ilişkin soru işaretlerini dile getirdi.

Süreç Kanunu’nun zamanlaması konusunda muhalefet, PKK’nın silah bırakabilmesi için örgüt üyelerine somut yasal zemin sunulması gerektiği görüşünde.

DEM Parti, “silah bırakacak örgüt üyelerine hukuki zemin sunacak yasa hızlıca hazırlanmalı” görüşünde. DEM Parti, iktidar medyasına yansıyan “örgüt yönetimi”, “suç işleyenler” gibi kategorilendirmelerin doğru olmadığı görüşünde.

Stüdyo recap’in sorularını yanıtlayan DEM Parti Grup Başkanvekili Gülistan Kılıç Koçyiğit, zamanlama konusunda da fikir ayrılıkları olduğunu söyledi.

“Zamana karşı yarıştığımızı görmemiz gerekiyor” diyen Koçyiğit, “Bugün en önemli meselelerden birisi silah bırakanlar için gerçek anlamla siyasal ve sosyal hayata katılımlarını sağlayacak yasa yapılması. Dünya örnekleri bize göstermiş ki silah bırakma süreci ile yasa yapılması eş zamanlı yürütülmeli. Hızlı şekilde yasa çıkmalı ki silah bırakma süreci devam etmeli” ifadelerini kullandı.

Ve Bahçeli’nin gündeme taşıdığı “Abdullah Öcalan’ın statüsü” meselesi… Öcalan’ın İmralı’daki koşullarının iyileştirilmesi ve “umut hakkı” konusunda hukuki adım atılması gerektiği DEM Parti kaynaklarınca vurgulanıyor.

Buna karşın Cumhur İttifakı tarafı ise, “umut hakkı” tartışmasına “şartlı salıverilme şartları”nı işaret ederek ve infaz değişikliği için de “kişiye özel olmayacak” diyerek yanıtı vermeye devam ediyor.

Diğer muhalefet partileri süreç ilerleyişini nasıl yorumluyor?

CHP süreci ilerletmek konusundaki sorumluluğun AK Parti ve MHP’de olduğu görüşünde.

Stüdyo recap’e konuşan bir CHP yöneticisi, “MHP lideri Devlet Bahçeli tarafından tokalaşma hamlesiyle kamuoyu önünde başlatıldı süreç. Devamında yine Bahçeli, açıklamalarıyla süreçte oldukça ileri adımlar ifade etti. Ancak ortağı AK Parti ise sürece ‘Terörsüz Türkiye’ adını koyma hamlesi dışında somut hangi adımı attı? Meclis Başkanı Numan Kurtulmuş biraz da kişisel çabasıyla Komisyon aşamasını hayata geçirdi. Sonuçta rapor ortaya çıktı ancak şimdi AK Parti kabul ettiği rapordaki önerileri hayata geçirecek mi; şüpheliyiz. Devlet bilgisine sahip olduğu için yasa çıktığında kaç kişi, nasıl yararlanacak şeklindeki etki analizi AK Parti’de. Kanuni düzenlemenin hazırlığını AK Parti iktidarı yapabilecek konumda. Raporda olduğu gibi bizim de kabul edeceğimiz bir kanun isteniyorsa elbette taslak üzerinde Meclis’te katkı verebiliriz. Ama önce taslağını iktidar hazırlayıp önümüze getirmeli” dedi.

Yeni Yol Grubu da, süreci hızlandırma açısından öncelikle yasal düzenleme taslağı Meclis’e sunulmalı görüşünü aktardı.

Keza Süreç Raporu’na “hayır” demiş olsalar da TİP ve EMEP, süreçte somut sonuçlar elde edilebilmesi için iktidar cephesince yasal zemin hazırlığı yapılması gerektiğini işaret ediyor.

Ücretsiz Abone Olun

Stüdyo recap, Turkey recap’in içinden doğdu. Stüdyo recap hızlı gelişen Türkiye haber döngüsünü anlamlandırmanıza yardımcı olmak için kurulan ve Türkçe içeriklere yer veren bağımsız ve okuyucu destekli bir haber platformudur.

Turkey recap ve Stüdyo recap; Turkey recap Medya Ajans Hizmet ve Tic. Ltd. Şti. bünyesinde yer alıyor.

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@turkeyrecap.com

Sosyal medya hesaplarımız:

Youtube: @StüdyoRecap

İnstagram: @studyorecap

Twitter: @studyorecap

Tiktok: @stdyo.recap

Bluesky: @studyorecap.bsky.social

İktidar Türkiye genelindeki iki önemli yerel seçim yenilgisi ardından “yerinden yerel yönetim” yerine merkezin idari kontrolünü ve yetkilerini artırmaya yönelik düzenlemeler yapıyor. İktidar bu kapsamda yeni bir yasa teklifi hazırlığında.

Mart ayında TBMM gündemine bu konuda bir yasa teklifi sunma hazırlığındaki AK Parti yönetiminin, söz konusu teklifle belediyelerce personel alımının engellemesinden mali yetkilerinin kısıtlanmasına kadar pek çok konuda hazırlık yaptığı medyada yer alan bilgiler arasında.

Türkiye gazetesinde yayımlanan habere göre;

Bir süredir hükümetten yatırım desteği alamamak konusunda şikayetçi olan CHP’li belediyelerin yerel yönetimlere sağlanan uluslararası kredi ve hibelere başvuruları da engellenecek. Bunun gerekçesi olarak yüksek miktarlarda kredi kullanımlarıyla çok sayıda borçlu belediye bulunması gösteriliyor.

“Mali disiplin sağlanması” gerekçesiyle belediyelerce ne zaman ve nasıl borçlanılacağı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın iznine bağlanacak.

Görev ve hizmet sorumluluğunu yerine getirmediği iddiasıyla belediyelere ve başkanlarına ceza verilebilmesini sağlayacak düzenlemeler de hayata geçirilecek.

Şu anda TBMM Genel Kurulu’nun gündemine alınmak üzere beklemedeki bir başka yasa teklifine göre ise “Belediyeler ve bağlı kuruluşların dolaylı ya da bedelsiz şekilde şirket edinmesi, şirket kurması veya kooperatiflere ortak olması yetkisi artık Cumhurbaşkanı onayına bağlanacak” düzenlemesi yer alıyor.

Bu kanun teklifinin yasalaşması durumunda, Cumhurbaşkanı’nın izni olmaksızın belediyelerce ne şirket kurulabilecek ne de yerelde -özellikle tarım sektörünü destekleyen- kooperatiflere ortak olunabilecek.

AK Parti ve belediyeler ilişkisinde ilk dönem (2002-2012): Büyükşehirler büyütüldü

1994-1998 döneminde yürüttüğü İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı sonrasında, AK Parti Genel Başkanlığı ile Ankara siyasetinde rol alan ve başbakanlık görevi üstlenen Recep Tayyip Erdoğan, 2002’de başlayan merkezi iktidarı süresince, büyükşehir belediyelerinin sayısını artırdı, bu belediyelerin merkezi iktidarla ilişkisini yasalarla güçlendirdi ve merkezin yereldeki yetki sınırlarını genişletti. 2012’ye kadar 16 olan büyükşehir belediye sayısı AK Parti iktidarınca Aralık 2012’de 30’a yükseltildi.

Aynı yasa kapsamında, büyükşehir belediyeleri mülki sınırları içerisindeki köy ve belde belediyeleri tüzel kişilikleri kaldırdı. Köyler mahalleye dönüştürüldü.

AK Parti iktidarı dönemindeki düzenlemeler ile büyükşehirlerin vergi tahsilatlarındaki payı da artırıldı. Özetle, il ve ilçe belediyelerine kıyasla yetkileri ve gelirleri artırılmış büyükşehir yapıları ortaya çıktı.

AK Parti ve belediyeler ilişkisinde ikinci dönem: Yetki tırpanlaması başladı

Türkiye genelinde yerelde kaybetme eğilimi ortaya çıkmasıyla birlikte 2019 sonrasında AK Parti iktidarı, belediye gelirlerini azaltan, sorumluluklarını artıran yasal düzenlemeleri hayata geçirmeye başladı. CHP ve DEM Parti karşısındaki 31 Mart 2024 yerel seçimlerindeki yenilgisi sonrasında belediyeler üzerinde yasal baskı mekanizmaları oluşturulması ise şu örneklerle hızlandı:

*İlki Haziran 2021’de yayımlandıktan sonra kapsamı genişletilmiş şekilde Mayıs 2024’te yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Tasarruf Genelgesi’yle belediyelerce yapılabilecek harcamalar ve hizmet alımları ciddi şekilde sınırlandırıldı. Yerel medya aboneliği, taşıt kiralama, sözleşmeli personel çalıştırılması gibi pek çok konuda belediyeler yetki kaybı yaşadı.

*Aralık 2024’te Erdoğan, Bakan Vedat Işıkhan’a “Silkeleme” talimatı vererek, personel primlerinin ödenmesinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) borçlanma olanağını ortadan kaldırdı. Erdoğan’ın talimatıyla belediyelerden SGK prim borçları aylık tahsil edilmeye başlandı ve geçmişte AK Parti döneminde birikmiş borçlar da şimdiki CHP’li başkanlardan alındı.

*Cumhurbaşkanlığı Yatırım Programı’nda CHP’li belediyelerce planlanan projelere yer verilmemesiyle, CHP’li belediyelerin genel bütçe desteği alabilmeleri engellendi.

*İller Bankası aracılığıyla belediyelere proje bazlı sağlanması gerekli düşük faizli, uzun vadeli kamu kredisi ve hibe desteği imkanları CHP başta olmak üzere muhalefet belediyelerine çoğunlukla kullandırılmadı. İLBANK’ın 2021 yılında sadece 1 CHP’li belediyeye kaynak ayırdığı ortaya çıktıktan sonra 2022, 2023 ve 2024 yıllarında “ticari sır” iddiasıyla hangi belediyelere kaynak aktarıldığı açıklanmadı.

*Temmuz 2024’te “Hayvanları Koruma Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile merkezi hükümette olan sokak hayvanlarıyla ilgili belediyelere rehabilite, bakım alanları kurma gibi sorumlulukları yerel yönetimlere yüklenerek, yerelin bütçe yükü artırıldı. Ayrıca kanuna uymayan belediye başkanı dahil belediye personeli hakkında 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası getirildi.

*Şubat 2025’te 7539 sayılı torba kanun kapsamında, özel sektöre sağlanan asgari ücret işveren desteği belediyeler ve belediye şirketleriyle belediyelerce kurulmuş birlikler için kaldırıldı.

*Şubat 2025’te Cumhurbaşkanlığı’na bağlı Devlet Denetleme Kurulu’na (DDK) belediye başkanlarını görevden alma yetkisi sağlayan düzenleme yasalaştı.

*Şubat 2025’te yine aynı torba kanun içerisinde “terörizm finansmanı” gerekçesiyle belediye şirketleri dahil olmak üzere, belediye başkanlarına ait kişisel şirketler ile belediyelerle çalışma yürüten şirketlerin mal varlıklarına el konulabilmesinin yolu açıldı.

*Haziran 2025’te 7549 sayılı torba kanun kapsamında; Anayasa Mahkemesi’nin daha önceki iptal kararı yok sayılarak, belediyeler elindeki “özel yurtlarla ilgili inşaat ruhsatları ve çalışma izinleri verme yetkisi” yine Milli Eğitim Bakanlığı ile Gençlik ve Spor Bakanlığı’na verildi.

*Temmuz 2025’te kamuoyunda zeytinlik ve madencilik düzenlemesi olarak adlandırılan 7554 sayılı torba kanun kapsamında, belediyeler elindeki “yenilenebilir enerji tesislerinin başvuruları hakkında yapı ruhsatı, izin ve çalışma ruhsatı verme yetkisi” Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’na da verildi. Dolayısıyla belediyelerce izin verilmediği, kamu yararı görülmediği durumlarda dahi herhangi bir ilde, ilçede enerji tesislerine, Ankara’dan izin verilmesinin yolu açıldı.

*Aralık 2025’te 7565 sayılı Vakıflar Kanunu’nda yapılan düzenlemeyle belediyeler bünyesindeki -önemli bir gelir kaynağı olan- kültür turizm varlıkları Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlandı.

Ücretsiz Abone Olun

Stüdyo recap, Turkey recap’in içinden doğdu. Stüdyo recap hızlı gelişen Türkiye haber döngüsünü anlamlandırmanıza yardımcı olmak için kurulan ve Türkçe içeriklere yer veren bağımsız ve okuyucu destekli bir haber platformudur.

Stüdyo recap’in kadrosu, deneyimli parlamento muhabirleri Ceren Bayar, Yıldız Yazıcıoğlu, editör Günsu Durak ve sosyal medya uzmanı Demet Şöhret’in bir araya geldiği 4 kişilik bir ekip.

Turkey recap ve Stüdyo recap; Turkey recap Medya Ajans Hizmet ve Tic. Ltd. Şti. bünyesinde yer alıyor.

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@turkeyrecap.com

Sosyal medya hesaplarımız:

Youtube: @StüdyoRecap

İnstagram: @studyorecap

Twitter: @studyorecap

Tiktok: @stdyo.recap

Bluesky: @studyorecap.bsky.social

ANKARA- Meclis İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu bünyesinde kurulu Çocuk Hakları Alt Komisyonu, “Dijital Mecrada Çocuklarımızı Bekleyen Tehdit ve Riskler” başlıklı raporu tamamladı.

15 yaş altı çocuklara sosyal medya yasağı getirecek bir yasal düzenleme tartışılırken hazırlanan rapor, muhalefetin itirazlarına rağmen kabul edilerek ana komisyona gönderildi ve kabul edildi.

Bu yazıda raporun ortaya koyduğu verileri, Türkiye’de çocukların sosyal medya kullanım alışkanlıklarına dair detayları, riskleri, komisyonun önerilerini ve muhalefetin itirazlarını bulacaksınız.

“Modern bir sosyal bağımlılık”

Çocukların dijital platformlarda ve sosyal medyada yetişkinlerden daha fazla zaman geçirdiği tespitine yer verilen raporda, çocukların dijital dünyada karşılaştıkları risklerin “modern bir sosyal problem” olduğu ifade edildi.

Raporda, dijital bağımlılığın çocuklar üzerindeki psikolojik, fiziksel ve sosyal anlamda olumsuz pek çok etkisi olduğu kaydedildi.

Bu olumsuz etkilerden bazıları şöyle sıralandı: Uyku bozuklukları, yeme bozuklukları, gerçeği değerlendirme yetisinin gelişmemesi veya gerilemesi, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB), göz hastalıkları, boyun kaslarında ağrı ve sertleşme, iletişim kurma ve iletişimi sürdürme problemleri, sosyal alandan uzaklaşma ve sosyalleşememe.

Çocukların karşılaşabileceği tehditler

Çocukların dijital ortamda karşılaşabilecekler tehditler arasında da akran zorbalığı, siber zorbalık, dijital alanda suça sürüklenme, dijital dünyada çocuk ihmali ve istismarı, çocuklara tehlikeli ürün satışı, dijital oyun bağımlılığı, ve tehlikeli içeriğe sahip oyun siteleri, çocukları hedef alan terör örgütleri sıralandı.

LGBTİ+ grupların tehdit olduğu savunuldu

Dünya örneklerinden farklı olarak, “LGBTİ+ yapılar ve diğer marjinal gruplar” da bir tehdit başlığı olarak raporda yer aldı. Bu bölümde, “Bazı LGBTİ+ grupların dijital mecralarda yürüttüğü, çocuklara yönelik özendirici ve yaşlarına uygun olmayan içerikler aracılığıyla kendi görüşlerini dayatmaya yönelik faaliyetleri de çocukların sağlıklı gelişimini tehdit eden risk alanlarından biri olarak değerlendirilmektedir” denildi.

Oyun bağımlılığı yüzde 35, sosyal medya bağımlılık oranı yüzde 50

Komisyon toplantılarında dinlenen kurumların yetkilileri, çocuklar ve gençlerin sosyal medya kullanımına ilişkin çeşitli veriler paylaştı.

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’nun (BTK) 2024 Şubat’ında 21 bin öğrenciyle yaptığı çalışmaya göre, ortaokul ve lise öğrencilerinin yaklaşık yüzde 35’i dijital oyun bağımlılığı konusunda çok yüksek risk grubunda. Sosyal medyada ise bağımlılık oranı yüzde 50’yi bulmuş durumda.

Öğrencilerin evde kaldıkları sürede hafta içi günlük 3 saate yakın dijital oyun oynadıklarına dair veri de raporda yer aldı.

Radyo Televizyon Üst Kurulu’nun (RTÜK) paylaştığı verilere göre;

• Her 10 gençten 9’unun sosyal medya hesabı var

• Her 10 gençten yaklaşık 2’sinin ailesinin bilmediği bir sosyal medya hesabı var

• Her 10 gençten yaklaşık 4’ünün sosyal medya profili herkese açık

• Her 10 gençten yaklaşık 4’ünün ekran bağımlılığı düzeyinin yüksek

Yaş gruplarına göre sosyal medya kullanımı

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2024 verilerine göre;

Türkiye’de sosyal medya kullanımına başlama yaşı 6-10 yaş arasında. Bu yaş grubu daha çok TikTok ve YouTube kullanıyor.

11-15 yaş grubunda sosyal medya kullanım oranı yüzde 73,6. Bu yaş grubunda en çok kullanılan platform yüzde 62 ile Instagram.

Dünyada neler yapıldı, yapılıyor?

Komisyon ayrıca Avustralya, Fransa, Birleşik Krallık, Danimarka ve Finlandiya’da çocukların sosyal medya kullanımı ile ilgili yapılan düzenlemeleri inceledi. Yanı sıra Japonya’ya giderek yerinde inceleme yaptı, ilgili kurumlarla görüştü.

Birçok ülkenin akıllı telefon ve sosyal medya platformlarının kullanımına yönelik düzenlemeler yaptığı, girişimlerde bulunduğu ifade edilen raporda sunulan dünya örneklerinin bazıları şöyle:

- ABD/Florida eyaletinde 2025 yılından itibaren 14 yaşından küçüklere sosyal medya kullanımı yasaklandı

- İtalya’da 14 yaş altındakilerin cep telefonu sahibi olması, 16 yaş altındakilerin ise sosyal medya mecralarında profiller oluşturmasının yasal bir düzenlemeyle engellenmesine yönelik imza kampanyası başlatıldı

- İrlanda’da 16 yaş altındakilerin akıllı telefon kullanımının tamamen yasaklanması seçeneği tartışıldı

- Avustralya’da 14 yaşından küçük çocuklara sosyal medya yasağı getirme çalışmalarına başlandı

- Fransa’da 15 yaş altındaki kullanıcıların sosyal medya kullanmasını velisinin iznine tabi tutan yasa tasarısı kabul edildi

- Yunanistan’da ebeveynlerin çocuklarının çevrimiçi faaliyetlerini denetlemeleri için özel yazılımlar ve uygulamalar kullanılmaya başlandı

- Çin’de, çocukların akıllı cihazların ve uygulamaların kullanımına ilişkin kısıtlamaları güçlendirmeye yönelik 22:00 ile 06:00 saatleri arasında mobil cihazlardan internete erişimlerine izin verilmeyeceği açıklandı.

Rapor neler önerdi?

Raporda, bu sorun karşısında atılabilecek adımlardan bazıları şöyle sıralandı:

-‘Dijital ortamlarda çocukları koruma yasası’ hazırlanması

-Çocukların kullandığı cihazlar üzerinden sağlanan internet erişiminin 22.00–06.00 saatleri arasında sınırlandırılması

-Çocukların sık kullandığı sosyal medya platformlarında KADES benzeri dijital ihbar ve yardım mekanizması geliştirilmesi

-Yaş doğrulama sistemlerinin tüm dijital hizmetler bakımından zorunlu hale getirilmesi

-18 yaşına kadar “çocuk hattı” benzeri SIM kart uygulamalarının hayata geçirilmesi

-Dijital içeriklerin uzman kurullar tarafından daha etkin ve önleyici biçimde denetlenmesi

-Dijital vatandaşlık, dijital ebeveynlik, dijital bağımlılık ve dijital medya okuryazarlığı konularında ücretsiz kurs ve eğitimlerin sayısının artırılması

-Sosyal medya platformlarının çocuklar için 15 yaşını doldurana kadar hizmet sunmaması ve 18 yaşına kadar filtrelenmiş içerik sunması

-İnternette çocukların oynaması için üretilen oyunlara yönelik bağımsız bir oyun değerlendirme jüri sistemi kurulması

-18 yaşına kadar ebeveyn izni ve çocuk filtreleme sistemlerinin oluşturulması

-Dijital medya okuryazarlığının eğitim müfredatına zorunlu ders olarak eklenmesi

-Tüm politikalarda çocuklar için unutulma hakkının esas alınması.

Muhalefetin rapora itirazı var

Rapor, İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu’nda oy çokluğu ile kabul edildi, muhalefet ise itirazlarını sıraladı.

CHP Milletvekili Sezgin Tanrıkulu,”Rapor, çocuğu merkeze alan, hak temelli ve geleceği güvence altına alan bir kamu politikası belgesi olmaktan uzak” görüşünü iletti. Tanrıkulu ayrıca, “Bu rapor çocuğu özne olarak merkeze alan bir yaklaşım sunmamakta, sorumluluğu devletten alıp aileye, bireye ve soyut söylemlerle dağıtmakta, devleti düzenleyici, denetleyici ve koruyucu rolünden bilinçli biçimde geri çekmekte, hak ihlallerini ve yapısal riskleri görünmez kılarak normalleştirmektedir” ifadelerini kullandı.

DEM Parti Milletvekili Beritan Güneş Altın da rapor için “Bir yol haritasından ziyade, çocukların ve komisyon üyelerinin fikri alınmadan, demokratik teamüller uygulanmadan, tamamen Komisyon Başkanlığının ve Divanının keyfiyetine göre düzenlenmiş bir rapor” değerlendirmesini yaptı.

Bağımlılığın çocukların sosyal medyaya girişinin engellenmesiyle sona ermeyeceğini kaydeden Güneş, “Siz çocukların sosyal medyaya girişini engellerseniz bu çocukların ‘dark web’ denilen farklı yollarla daha kontrolsüz, daha zararlı bir mekanizmayla ulaşmaya çalışmasının önünü açarız. Bizim burada davranışı değiştirmemiz gerekiyor” dedi. Güneş, “Bağımlılığa giden yolları, kök nedenleri neden araştırmıyoruz?” diye sordu.

Stüdyo recap’te daha önce:

🔵 Yıldız Yazıcıoğlu, iktidar tarafından Meclis’e getirilecek olan sosyal medya alanında yaş sınırlamasıyla ilgili çalışmaya mercek tutmuştu.

Ücretsiz Abone Olun

Stüdyo recap, Turkey recap’in içinden doğdu. Stüdyo recap hızlı gelişen Türkiye haber döngüsünü anlamlandırmanıza yardımcı olmak için kurulan ve Türkçe içeriklere yer veren bağımsız ve okuyucu destekli bir haber platformudur.

Stüdyo recap’in kadrosu, deneyimli parlamento muhabirleri Ceren Bayar, Yıldız Yazıcıoğlu, editör Günsu Durak ve sosyal medya uzmanı Demet Şöhret’in bir araya geldiği 4 kişilik bir ekip.

Turkey recap ve Stüdyo recap; Turkey recap Medya Ajans Hizmet ve Tic. Ltd. Şti. bünyesinde yer alıyor.

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@turkeyrecap.com

Sosyal medya hesaplarımız:

Youtube: @StüdyoRecap

İnstagram: @studyorecap

Twitter: @studyorecap

Tiktok: @stdyo.recap

Bluesky: @studyorecap.bsky.social

İfade Özgürlüğü Derneği’nin “Dijital İtaat Rejimi: Türkiye’de Sosyal Ağ Sağlayıcıları ve Şeffaflık Yanılsaması” başlıklı raporu Ocak 2026’da yayımlandı.

Prof. Dr. Yaman Akdeniz ve Uzman Araştırmacı Ozan Güven tarafından hazırlanan bu son rapora göre, Türkiye’de milyonlarca kullanıcı sahibi sosyal medya platformları, basın ve ifade özgürlüğü hakkı koruyucusu olmak yerine hükümet talebiyle haber veya bireysel kullanıcı içeriklerini kaldırmayı tercih ediyor.

Raporda yer alan verilere göre;

• Sosyal medya platformları şeffaflık ilkesi gereğince kamuoyuna hangi içeriği, neden kaldırdığını yeterince açıklamıyor.

• Sosyal medya platformları hükümet talebiyle haber veya bireysel kullanıcı içeriklerini kaldırma işlemlerini uygulamayı tercih ediyor.

• Platformlar ticari çıkarlarını hedef alan yasal mevzuat uyarınca içerik sansürleme taleplerini neredeyse tümüyle kabul ediyor.

Detaylar infografiğimizde:

Ücretsiz Abone Olun

Stüdyo recap, Turkey recap’in içinden doğdu. Stüdyo recap hızlı gelişen Türkiye haber döngüsünü anlamlandırmanıza yardımcı olmak için kurulan ve Türkçe içeriklere yer veren bağımsız ve okuyucu destekli bir haber platformudur.

Stüdyo recap’in kadrosu, deneyimli parlamento muhabirleri Ceren Bayar, Yıldız Yazıcıoğlu, editör Günsu Durak ve sosyal medya uzmanı Demet Şöhret’in bir araya geldiği 4 kişilik bir ekip.

Turkey recap ve Stüdyo recap; Turkey recap Medya Ajans Hizmet ve Tic. Ltd. Şti. bünyesinde yer alıyor.

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@turkeyrecap.com

Sosyal medya hesaplarımız:

Youtube: @StüdyoRecap

İnstagram: @studyorecap

Twitter: @studyorecap

Tiktok: @stdyo.recap

LinkedIn: Stüdyo recap

Kürt sorununu çözme iddiasındaki süreçte, iktidar ile muhalefet çözüm yol haritasında ortaklaşabilecek mi merak konusu. Süreç konusundaki kaygı ve şüphe; Suriye’deki gelişmelerin yanı sıra CHP ile DEM Parti’nin “Kent Uzlaşısı” ismini verdikleri yerel seçim iş birliğinin cezalandırılmasıyla da derinleşti.

Muhalefetin yerel seçim stratejisi nasıl “terör” suçlaması gerekçesi oldu, “Kent Uzlaşısı Davası” nasıl ortaya çıktı? Detaylarını Stüdyo recap olarak sizlere aktarmak istiyoruz:

“Kent Uzlaşısı” kavramı ilk kez DEM Parti’nin yerel seçim stratejisi kapsamında Aralık 2023’te siyaset gündemine taşınmıştı. Yerel seçimlerde CHP’yle iş birliği yapılmasını tanımlayan bu strateji, CHP Genel Başkanı Özgür Özel ile DEM Parti Eş Genel Başkanları Tülay Hatimoğulları ile Tuncer Bakırhan’ın buluşması sonrasında şekillenmişti.

AK Parti iktidarı ise, CHP’nin Mart 2024 Yerel Seçimleri’nde DEM Parti’yle Kürt seçmen yoğunluğuna sahip yerleşim yerlerindeki iş birliğini, suç ilan etme yaklaşımını göstermeye başlamıştı.

Cumhurbaşkanı ve AK Parti Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan, “Kent Uzlaşısı” için “kazanmak değil kaybettirmek üzerine kurulu siyaset” değerlendirmesi yapmıştı. Stratejiyi üçüncü büyük siyasi parti grubu olan DEM Parti’yle değil “PKK’yla uzlaşı” olarak yorumlayan Erdoğan, yerel seçimlerdeki bu siyasi iş birliğini sıklıkla suçlamıştı.

Erdoğan, “‘Kent Uzlaşısı’ diyerek Kandil’le uzlaşı arayışına girmesi, CHP’nin bu ülkeyle ve bu milletle hiçbir ortak noktasının kalmadığına işaret ediyor. Ne diyelim, koskoca CHP’yi bölücü örgütün güdümündeki DEM’in ve marjinal örgütlerin oyuncağı haline dönüştürenler utansın” ifadelerini kullanmıştı.

İktidar kanadından gelen bu ve benzer açıklamalara rağmen, CHP ve DEM Parti’nin stratejisi sonuç verdi ve iki parti 2024 yerel seçimlerinde bekledikleri sonuçları aldı. CHP, Kürt seçmenin yoğun yaşadığı ilçelerde kazanırken; DEM Partili siyasetçiler yerel yönetimlerde görev aldı.

İlk suçlama adresi Esenyurt İlçe Belediyesi idi, Ahmet Özer tutuklandı

Ekim 2024’te TBMM’de Kürt sorununun çözümü iddiasıyla yeni süreç filizlenmekteyken, eş zamanlı şekilde kent uzlaşısı stratejisi terör ile ilişkili suçlamalara konu edildi.

İstanbul’un Esenyurt ilçesinde yüzde 49 oy oranıyla seçilen Prof. Dr. Ahmet Özer, “Kent Uzlaşısı suçu” gerekçesiyle hedefteki ilk CHP’li belediye başkanı oldu. Özer’in 30 Ekim 2024’te tutuklanması üzerine Esenyurt Belediyesi’ne kayyım atandı.

9 aylık tutukluluğun ardından Özer, Temmuz 2025’te Kent Uzlaşısı Davası’ndan tahliye edildi. Bu süreçte Özer’in tutukluluğuna MHP’li pek çok isim tepki gösterdi. Ancak tahliye kararı Özer’in özgürlüğüne kavuşmasını sağlamadı zira yolsuzluk/usulsüzlük dosyası gerekçeli tutukluluğu devam etti.

Kasım ayına gelindiğinde MHP lideri Bahçeli de Özer’in serbest bırakılması gerektiği yönünde mesaj verdi. Özer, 11 Kasım 2025’te tutuksuz yargılanmak üzere Silivri Cezaevi’nden tahliye edildi. Ancak savcılık iddianamesindeki hapis cezası talebinden geri adım atmadı.

23 Ocak 2026’daki duruşmada, Özer hakkında ‘silahlı terör örgütü üyesi olmak’ suçlamasıyla altı yıl üç ay hapis cezasına hükmedildi. Bahçeli’nin tepki gösterdiği bu karara ilişkin Özer, “süreci sabote etmek” yorumu yaptı.

Önce ilçe belediyeleri ve sonra İBB “Kent Uzlaşısı” suçlusu oldu

Kent uzlaşısı gerekçesiyle yargılanan sadece Özer olmadı. 10 Mart 2025 itibariyle, kent uzlaşısı stratejisiyle yönetimi CHP’de bulunan 9 belediyenin DEM Parti’yle ilişkili yöneticileri de yargılandı.

Kent uzlaşısı gerekçesiyle Üsküdar Belediye Meclis üyesi Bülent Kaygun, Fatih Belediye Meclis üyesi Güzin Alparslan, Ataşehir Başkan Yardımcısı Livan Gür, Kartal Başkan Yardımcısı Cemalettin Yüksel, Sancaktepe Belediye Meclis üyesi Elif Gül, Şişli Belediye Meclis üyesi Sinan Gökçe, Tuzla Belediye Meclis üyesi Hasan Özdemir, Beyoğlu Belediye Meclis üyesi Turabi Şen, Adalar Belediye Meclis üyesi Nesimi Aday, Beyoğlu Belediyesi’nde Başkan Danışmanı olduğu açıklanan İkbal Polat tutuklandı. Bu isimler hakkında “terör örgütü üyesi olmak” suçlamasıyla 15 yıla kadar hapis cezası istendi.

Kasım ayına gelindiğinde Elif Gül ve Turabi Şen hariç tutuklu yargılanan isimler tahliye edilmişti. Bu tahliyeleri ‘süreç’ kapsamında atılan olumlu adımlar olarak yorumlayanlar oldu.

İçişleri Bakanlığı ise, tahliye edilenler hakkında görevden uzaklaştırma kararından vazgeçmedi.

Şimdi gözler, Gül ve Şen’in halen tutuklu olduğu dosyanın 18 Şubat’ta, İstanbul 23. Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülecek olan duruşmasında.

Şişli’ye “terör” suçlamasıyla kayyım atandı, henüz iddianame yazılmadı

Kent uzlaşısı aleyhindeki üçüncü dosya ise, CHP’nin Cumhurbaşkanı adayı ve İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu, İBB Genel Sekreter Yardımcısı Mahir Polat, Şişli Belediye Başkanı Resul Emrah Şahan, Reform Enstitüsü başkanı Mehmet Ali Çalışkan, Spectrum House Düşünce ve Araştırma Merkezi Genel Direktörü/ Sosyolog Azad Barış, Spectrum House çalışanı H.A. ve Şişli Belediye Başkan Yardımcısı Ebru Özdemir’in hakkında 19 Mart 2025’te başlayan “terör soruşturması”.

Bu soruşturma kapsamında, İBB soruşturmasından tutuklu bulunan İmamoğlu dışındaki isimler hakkında tutuklama kararı alındı. Şişli Belediyesi’ne kayyım atanarak belediyedeki CHP yönetimine son verildi.

Sonuç olarak, devam eden “Kent Uzlaşısı”na yönelik yargı süreçlerinin sürece etkisini ve Cumhur İttifakı ortağı MHP’nin söylemleri sonrasında atacağı adımları ve AK Parti kanadından gelen açıklamaları Stüdyo recap olarak takip etmeye devam edeceğiz.

Ücretsiz Abone Olun

Stüdyo recap, Turkey recap’in içinden doğdu. Stüdyo recap hızlı gelişen Türkiye haber döngüsünü anlamlandırmanıza yardımcı olmak için kurulan ve Türkçe içeriklere yer veren bağımsız ve okuyucu destekli bir haber platformudur.

Stüdyo recap’in kadrosu, deneyimli parlamento muhabirleri Ceren Bayar, Yıldız Yazıcıoğlu, editör Günsu Durak ve sosyal medya uzmanı Demet Şöhret’in bir araya geldiği 4 kişilik bir ekip.

Turkey recap ve Stüdyo recap; Turkey recap Medya Ajans Hizmet ve Tic. Ltd. Şti. bünyesinde yer alıyor.

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@turkeyrecap.com

Sosyal medya hesaplarımız:

Youtube: @StüdyoRecap

İnstagram: @studyorecap

Twitter: @studyorecap

Tiktok: @stdyo.recap

LinkedIn: Stüdyo recap

ANKARA- CHP’ye yönelik adli süreçler nedeniyle aralarında CHP’nin Cumhurbaşkanı adayı ve İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu ve Adana Büyükşehir Belediye Başkanı Zeydan Karalar’ın bulunduğu belediye başkanları ile birlikte çoğunluğu İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) personeli 107 kişi cezaevinde.

CHP’li belediyeler aleyhine soruşturma ve dava dosyaları gerekçesiyle haklarında tutuklu yargılama kararları bulunan bu isimler, 13 ayrı cezaevinin koşullarını ve adalet arayışlarını sosyal medya paylaşımlarıyla kamuoyuna duyurmaya çalışıyor.

Ocak ayı itibarıyla uzayan tutuklu yargılanma süreçleri sebebiyle cezaevinde yaşadıkları umutsuzluğu, isyanı ve sağlık sorunlarını yeni yeni yazmaya başlayanlar da oldu.

CHP’li isimler açısından İBB iddianamesinin kabulü sonrasında tutuksuz yargılama taleplerine ilişkin başvurular karşılık bulmadı. Özgürlüklerinden yoksun şekilde ya duruşma günü ya da iddianame hazırlığı bekleyişindeki CHP’liler, kaleme, kağıda ve bazıları da müzik notalarına duygularını dökmeye başladı.

CHP lideri Özgür Özel’in neredeyse haftalık Silivri ziyaretleriyle görüşmeler yürüttüğü İmamoğlu’nun sesi ve sözü, X hesabı defalarca engellenmesine rağmen, CHP mitinglerinde seslendirilen çağrılarıyla gür çıkıyor ve işitiliyor. Tutuklu bulunan diğer isimlerin cezaevi mektupları niteliğindeki mesajları ise; Türkiye’nin yoğun gündeminde neredeyse görünmez oluyor.

Bugün itibariyle 2’si eski, 15’i mevcut olmak üzere 17 belediye başkanı ile belediye bürokratı, personeli 107 kişi, çoğunluğu İstanbul Silivri Cezaevi’nde ve diğerleri Afyon, Bolu, Düzce, Eskişehir, İzmir, Tekirdağ gibi farklı cezaevlerinde bulunuyor.

Stüdyo recap olarak sizlere bu kişilere ait cezaevi mektuplarına ilişkin notları aktarmak istiyoruz. Bu mektuplardan bazıları yapay zeka yardımıyla oluşturulmuş cezaevi görselleriyle bazıları orijinal el yazısı satırlarıyla sosyal medyada paylaşılıyor.

Başkanlar süreç uzadıkça duygularını paylaşmaya başladı

Tutuklu Adana Büyükşehir Başkanı Zeydan Karalar, 8 Temmuz’da tutuklanmasının ardından Adanalılara kendisine gösterilen destek için teşekkür mesajlarını, hakkındaki suçlamalardaki çelişkileri ve Büyükşehir Belediyesi faaliyetlerini paylaşmayı tercih ediyordu. Ancak 14 Ocak’ta kardeşi Songul’ün eşi Tuğrul’un ölüm haberi üzerine duygularını yazdı; “Annesiz babasız büyüyen bacımın bu en acı gününde yanında olur, acısını paylaşabilirdim” diyerek adalet beklentisini dile getirdi.

Seyhan Belediye Başkanı Oya Tekin, X hesabında ilk aylarda siyasi paylaşımlarda bulunuyordu. Şimdi kendisi gibi Silivri’de tutuklu olan eşi Celal Tekin ile birlikte özgür kalma beklentisini de paylaşmaya başladı.

Bir mektubunda plastik su şişeleriyle süpürge saplarıyla nasıl spor yapmaya çalıştıklarını tasvir etti:

“Hayat akarken, onsuz yapamayacağımızı sandığımız şeyler vardır. Sonra bir gün, hepsi bir anda elinizden alınır. İnsan ise şaşırtıcı bir biçimde, geriye kalanlarla yaşamayı öğrenir; çünkü yaşamak, her koşulda yolunu bulur.”

Haziran 2025’ten bugüne Silivri Cezaevi’nde olan ve koğuşundaki diğer kadınlar tahliye oldukça kıdemli mahkum oluşunu anlatan Tekin, en çok ailesine hasret iken kış soğunda hastalanınca bir tas sıcak çorba ve bir bardak ıhlamur istediğini paylaştı.

Evlilik karesi cezaevine mahkum oldu, “karanlık kuyusu” kitaplaştırdı

Geçtiğimiz yıl Mart ayından bugüne tutuklu İstanbul Planlama Ajansı Başkanı Doç. Dr. Buğra Gökce, cezaevinde 28 Mayıs’ta CHP lideri Özgür Özel’in nikah şahitliğinde Filiz Kahveci’yle evlenmişti. Kahveci’nin “direniş eylemi” dediği evlilik törenine ilişkin fotoğraflar ise cezaevi yönetimince çifte verilmedi.

Son mektubunda “Kışın sonu bahardır” sözüyle bu soğuk günlerde hasta olmamaya çalıştıklarını belirten Gökce, “geride kalmışlık” duygusunu yazdığı bir başka mektubunda, on aydır 39 kez görüş saati gerçekleştirebildiğini ve bunun sadece 15 saatinde sevdiklerine dokunabildiği açık görüş izni olduğunu yazdı.

Gökce, Silivri’den günlüklerini kitaplaştıran ilk isim oldu. “22 Metrekare Gökyüzü” adlı kitabı Kasım ayı sonunda yayımlandı.

Kahraman, Şahan ve Akgün’ün ‘Silivri buluşması’

Sağlık koşullarına ve Anayasa Mahkemesi (AYM) kararına rağmen halen cezaevinde olan Tayfun Kahraman’ın üniversiteden arkadaşı Şişli Belediye Başkanı Resul Emrah Şahan da mektuplar kaleme alıyor.

Şahan, bir mektubunda Kahraman ile 24 yıllık arkadaşlık hikayesini paylaşarak, Kahraman ve kendisi gibi İBB dosyasından tutuklu İBB Genel Sekreter Yardımcısı Gürkan Akgün’le birlikte neden Silivri’de olduklarını anlattı.

Açık görüş günlerinde eşi ve kızıyla kutladığı doğum günlerini anlatan Şahan, bağlamasıyla “Silivri No:9” adlı enstrümantal şarkı da besteledi.

Gürkan Akgün ise, Buğra Gökce’nin ardından Silivri’de evliliğe adım atan ikinci isim oldu. Avukat Sinem Keleş’le evlenen Akgün, nadiren duygularını yazıyor. Akgün, Eylül ayındaki mektubunda kilo verdiğini ancak cezaevi yönetimince açık görüşteki fotoğraflarına yasak konulduğunu, gitar çalmaya çalıştığını aktardı.

Beyoğlu Belediye Başkanı İnan Güney’in son mektubunda 9 yaşındaki kızı Zeynep Lara’nın ışıklı ayakkabını babasına göstermesine izin vermeyen cezaevi koşullarını anlatması haber konusu oldu.

Çocuklarıyla, aileleriyle birlikte “belirsizlik ve adaletsizlik” ile cezalandırıldıkları düşüncesindeki CHP’liler, Güney’in mektup örneğinde olduğu gibi “zindan” dedikleri cezaevi koşullarında sıkça “yalnızlık” duygusuyla mücadele ettiklerini kaleme alıyor.

Büyükçekmece Belediye Başkanı Hasan Akgün de kişisel duygularını nadiren mektup diliyle paylaşan başkanlardan birisi. Duygularını dillendirdiği ilk mektubunda eşi Hatice Akgün’e seslenerek, 46’ncı evlilik yıldönümü vesilesiyle özlemini anlatan Akgün, bir diğer mektubunda ise cezaevi duvarında yeşeren sıska bir dal örneğiyle umutlu kalma çabasını aktardı.

Bayrampaşa Belediye Başkanı Hasan Mutlu ise, son haftalarda cezaevinde kaldığı gün sayısını anımsattığı paylaşımlarıyla mektup dilinde özgürlük beklentisi yanı sıra dayanışma mesajlarına teşekkür ediyor.

Eski milletvekili Aykut Erdoğdu ise, şiirleriyle cezaevindeki duygularını ifade etmeye başladı.

Ceyhan Belediye Başkanı Kadir Aydar, mektuplarıyla kendisine yönelik suçlamalara yanıt verirken; Avcılar Belediye Başkanı Utku Caner Çaykara gibi henüz kişisel duygularını pek mektup diliyle aktarmayanlar da var.

Mektuplar olmasa da ADA cezaevindekileri anlatıyor

Medya AŞ Genel Müdürü Fatoş Pınar Türker, İmamoğlu’nun makam şoförü Recep Cebeci, İBB Spor Kulübü Başkanı Fatih Keleş, Dilek İmamoğlu’nun ağabeyi Cevat Kaya, Esenyurt Belediye Başkan Yardımcısı İbrahim Halil Çalış gibi cezaevlerindeki CHP’li belediye bürokratları veya yakınları ise, seslerini aileleri aracılığıyla duyurmaya çalışıyor. Aile Dayanışma Ağı (ADA) örgütlenmesiyle hep birlikte adalet talebi ifade ediliyor.

Bu arada Ekrem İmamoğlu’nun en yakın çalışma arkadaşı ve gazeteci kökenli Murat Ongun’un cezaevinden X’te paylaştığı mesajları ise, erişim engellemesi kararıyla Ocak ayı başında üçüncü kez yasaklı hale getirildi.

Buna tepkisini “Karanlık Hikaye” adıyla yeni bir X hesabı açarak ortaya koyan Ongun, Nisan ayında Silivri’den Tekirdağ’ın Çorlu ilçesindeki cezaevine nakledilerek, ailesiyle görüşmesi zorlaşan isimlerden birisi oldu. Ongun, gizli tanıklar meselesi gibi aleyhindeki suçlamalara karşı görüşlerini “4. köy” dediği yeni hesabında anlatmaya çalışıyor.

Ücretsiz Abone Olun

Stüdyo recap, Turkey recap’in içinden doğdu. Stüdyo recap hızlı gelişen Türkiye haber döngüsünü anlamlandırmanıza yardımcı olmak için kurulan ve Türkçe içeriklere yer veren bağımsız ve okuyucu destekli bir haber platformudur.

Stüdyo recap’in kadrosu, deneyimli parlamento muhabirleri Ceren Bayar, Yıldız Yazıcıoğlu, editör Günsu Durak ve sosyal medya uzmanı Demet Şöhret’in bir araya geldiği 4 kişilik bir ekip.

Turkey recap ve Stüdyo recap; Turkey recap Medya Ajans Hizmet ve Tic. Ltd. Şti. bünyesinde yer alıyor.

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@turkeyrecap.com

Sosyal medya hesaplarımız:

Youtube: @StüdyoRecap

İnstagram: @studyorecap

Twitter: @studyorecap

Tiktok: @stdyo.recap

LinkedIn: Stüdyo recap

ANKARA- Mattia Ahmet Minguzzi, 24 Ocak 2025’te uğradığı saldırı sonucu 14 yaşında öldürüldüğünde ölümüne sebep olanlar da çocuk yaştaydı. Minguzzi’nin ölümü, Türkiye’de ‘suça sürüklenen çocuklar’ meselesini yeniden kamuoyunun gündemine taşıdı.

Kamuoyunda tepkiler yükseldikçe çocukların cezai sorumluluğu, yargılama usulleri, aldıkları ceza indirimleri tartışma konusu oldu.

İktidar, suça sürüklenen çocukların, çocuk yaşta olmalarından kaynaklı ceza indirimlerinden yararlanmamasının önünü açan bazı düzenlemeleri 11’inci Yargı Paketi’ne koydu.

Ancak çocuk hakları savunucuları ve hukuk örgütlerinin itirazları üzerine düzenlemeler paketten çıkarıldı.

AK Parti kurmayları, suça sürüklenen çocuklar konusunda Meclis’te araştırma komisyonu kurulmasına ve yasal düzenlemelerin bu komisyonun çalışmalarının sonuçlarına göre yapılmasına karar verdi.

2025 yılının son ayında “Çocukların Suça Sürüklenmesine Yol Açan Nedenlerin İncelenmesi ve Yapılması Gerekenlerin Belirlenmesi Amacıyla” bir Meclis Araştırma Komisyonu kuruldu.

Komisyonun geçtiğimiz hafta gerçekleşen üçüncü toplantısında Türkiye İstatistik Kurumu, Adalet Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığı’ndan yetkililer, suça sürüklenen çocuklara ilişkin veriler paylaştı.

Demografik veriler

TÜİK Sosyal İstatistikler Daire Başkanı Turgay Altun’un çocuklara ilişkin paylaştığı bazı demografik verilere göre;

• Çocuk nüfusu (0-17 yaş) 21 milyon 817 bin,

• Toplam nüfusun yüzde 25,5’i çocuk,

• Çocuk nüfusunun yüzde 51,3’ü erkek, yüzde 48,7’si kız,

• En yüksek çocuk nüfusu Urfa’da,

• İlkokul, ortaokul, ortaöğretim seviyesinde okullaşma oranı yüzde 80’in üzerinde.

7 milyon yoksul çocuk

Yoksulluk verilerine dair de Altun, “Türkiye’de 2024 yılı itibarıyla 7 milyon civarında yoksul çocuk olduğunu tahmin ediyoruz. Toplamda yüzde 32 oranında çocuk yoksulluğu mevcut” değerlendirmesi yaptı.

Ayda en az birkaç kez akran zorbalığı

Sunumun başlıklarından biri de akran zorbalığı oldu. Altun, çocukların ayda en az birkaç kere olmak üzere zorbalığa maruz kaldığını ifade etti.

Akran zorbalığının 6-12 yaş grubunda daha yaygın olduğunu belirten Altun, engelli çocuklara yönelik akran zorbalığının daha yüksek oranda olduğunu söyledi.

Suça sürüklenen çocuklar: Yılda 200 bin olay

Altun, çocukların suça karıştığı olay sayısının yıllık ortalama 200 bin civarında olduğunu söyledi.

Yaş gruplarına göre değerlendirildiğinde yaş arttıkça “suça karışma oranı”nın arttığını belirten Altun, 15-17 yaş grubunda bir yığılma olduğunu ifade etti.

Suça sürüklenen çocukların yüzde 70-80 oranında erkek çocuklar olduğunu sözlerine ekledi.

Uyuşturucu suçlarında artış var

Çocukların en fazla yaralama ve hırsızlık nedeniyle güvenlik birimine getirildiğini anlatan Altun, uyuşturucu ve uyarıcı madde kullanmak, satmak ve satın almak suçlarında son yıllarda artış olduğunu kaydetti.

Cezaevlerindeki hükümlü ve tutuklu çocuklar

Ceza ve Tevkif Evleri Genel Müdür Enis Yavuz Yıldırım da, cezaevlerinde hükümlü ve tutuklu bulunan çocuklara dair bilgiler paylaştı.

Buna göre; Türkiye ceza infaz kurumlarında toplam 4 bin 582 çocuk var. Bu çocukların 422’si yabancı uyruklu. Denetim serbestlik altında bulunan çocuk sayısı 9 bin 763.

Yıldırım; hükümlü çocuklara dair de şu bilgileri paylaştı: 2023 yılı itibarıyla 15-17 yaş grubunda bin 297 çocuk hükümlü var. 12-14 yaş grubunda 98 çocuk ceza infaz kurumlarında hükümlü olarak bulunuyor.

Çocuk cezaevleri: Kapasite aşımı var

Yıldırım, ülke genelinde 9 adet çocuk ve gençlik ceza infaz kurumu bulunduğunu söyledi. 2 bin 736 kişi kapasiteli bu ceza ve infaz kurumlarında 3 bin 473 hükümlü ve tutuklu bulunduğunu belirten Yıldırım, “Kapasite fazlasını karşılamak amacıyla L tipi ceza infaz kurumlarımızın bir bölümünü 98’er kişi kapasiteyle özel üniteler şeklinde çocuklara tahsis ettik” dedi.

Çocuklar ne kadar cezaevinde kalıyor?

Yıldırım, çocukların cezaevlerinde kalma ortalama süresine dair verileri de paylaştı.

Buna göre; hükümlü çocukların ceza infaz kurumlarında ortalama kalma süresi 404 gün; tutuklu çocukların ceza infaz kurumlarında kalma ortalama süresi 109 gün.

Ceza infaz kurumlarındaki ebeveynler

Yıldırım’ın paylaştığı bir diğer veri de ceza infaz kurumlarındaki ebeveynlere ilişkin oldu. Buna göre; 0-18 yaş arası çocuğu olan 152 bin 875 hükümlü ve tutuklu var. 295 bin 671 çocuğun ebeveynlerinden biri ya da ikisi ceza infaz kurumlarında. Ebeveyni/ebeveynleri cezaevinde olan çocukların yaş ortalaması 9,3.

Cumhuriyet Başsavcılıklarındaki veriler

Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürü Günay Albayrak da, suça sürüklenen çocuklarla ilgili Cumhuriyet Başsavcılıklarındaki sayısal verileri paylaştı. Buna göre;

2025 yılında açılan soruşturmalardaki 186 bin 256 çocuktan;
-9 bin 905’i tutuklandı
-80 bin 657’si hakkında kamu davası açıldı
-Geri kalanlar hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verildi.

Kamu davası açılan dosyalardaki suça sürüklenen çocukların yaşa göre dağılımı ise şöyle:

Yüzde 76’sı 15-18 yaş grubunda
Yüzde 24’ü 12-14 yaş grubunda.

Ücretsiz Abone Olun

Stüdyo recap, Turkey recap’in içinden doğdu. Stüdyo recap hızlı gelişen Türkiye haber döngüsünü anlamlandırmanıza yardımcı olmak için kurulan ve Türkçe içeriklere yer veren bağımsız ve okuyucu destekli bir haber platformudur.

Stüdyo recap’in kadrosu, deneyimli parlamento muhabirleri Ceren Bayar, Yıldız Yazıcıoğlu, editör Günsu Durak ve sosyal medya uzmanı Demet Şöhret’in bir araya geldiği 4 kişilik bir ekip.

Turkey recap ve Stüdyo recap; Turkey recap Medya Ajans Hizmet ve Tic. Ltd. Şti. bünyesinde yer alıyor.

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@turkeyrecap.com

Sosyal medya hesaplarımız:

Youtube: @StüdyoRecap

İnstagram: @studyorecap

Twitter: @studyorecap

Tiktok: @stdyo.recap

LinkedIn: Stüdyo recap